Η ωμότητα των πραγμάτων

Στις 16 Ιουνίου ένα «ερασιτεχνικό» βίντεο έγινε πρώτο θέμα σε όλα τα ελληνικά Μέσα. Ο βασανισμός κι ο εξευτελισμός δυό συλληφθέντων πολιτών μέσα στο αστυνομικό τμήμα της Ομόνοιας, καταγεγραμμένος από κινητό τηλέφωνο αστηνομικού, σοκάρει την «κοινή γνώμη» με την ωμότητά του. Το ντοκουμέντο πριν ανακαλυφθεί απ’ τα παραδοσιακά Μέσα, κυκλοφόρησε πρώτα στο Διαδίκτυο. Για άλλη μια φορά η κοινωνία βρίσκεται αντιμέτωπη με την τεράστια δυναμική των Νέων Μέσων. Τώρα, μια πληροφορία που μπορεί να τεκμηριωθεί, είναι αδύνατο να αποσιωπηθεί. Το γεγονός είναι πολυδιάστατο κι αξίζει να αναλυθεί ευρέως.

Πριν 15 ημέρες, με αφορμή το ιστολόγιο της Αμαλίας Καλυβίνου και το θάνατό της, μου ζήτησαν ένα σχόλιο απ’ το Mega, κι εκεί είπα ότι στα μπλογκ έχουν δημοσιοποιηθεί και καταγγελίες για αστυνομική βία εναντίον πολιτών. Η αλήθεια είναι ότι είχα διαβάσει ιστολόγια που μιλούσαν για βία, αλλά ήταν όλα γενικόλογα, ανώνυμα κι ατεκμηρίωτα. Οι καταθέσεις αυτές δεν είναι ανάγκη να μειώνονται στη συνείδησή μας επειδή δεν σηκώνουν το βάρος της επώνυμης καταγγελίας. Έχουν κι αυτές την αξία τους. Ωστόσο, το πρόσφατο περιστατικό, έχοντας το αδιάψευστο στοιχείο της εικόνας με το μέρος του, αποκτά μια απαράμιλλη βαρύτητα. Βέβαια κι εδώ ελλοχεύει ο κίνδυνος της παραχάραξης και του χάους. Έχω επισημάνει έγκαιρα ότι στο άμεσο μέλλον θα δούμε φαινόμενα επικίνδυνα: σκηνοθετημένα γεγονότα και ανεξέλεγκτη διασπορά ψευδών ειδήσεων.

Το πρόσφατο βίντεο, την εγκυρότητα του οποίου επιβεβαίωσε ο ίδιος ο υπουργός Δημόσιας Τάξης, μάς επιτρέπει να είμαστε αισιόδοξοι. Ο πολίτης ελέγχει την εξουσία, όπως θα όφειλε να κάνει κι ο Τύπος. Η διαφορά σήμερα είναι ότι ο πολίτης έχει στα χέρια ένα Μέσο που τον μεταλάσσει αυτόματα σε δημοσιογράφο, ικανό να επηρεάσει, να πληροφορήσει, να εκφραστεί, αλλά και να αυθαιρετήσει δημοσίως. Τα παραδοσιακά Μέσα εξακολουθούν να αποτελούν το ρυθμιστή της ιεράρχισης των θεμάτων της επικαιρότητας, αλλά τα Νέα Μέσα εισβάλλουν δυναμικά, όλο και πιο προκλητικά, σε βαθμό που δε μπορούν πια να αγνοούνται.

Αναπόφευκτα το γεγονός γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από κάθε ενδιαφερόμενο για ιδιοτελείς σκοπούς. Οι αντιπολιτευτικές δυνάμεις π.χ. χρησιμοποιούν το Νέο Μέσο ώστε να καταδείξουν την ασυδοσία που επικρατεί στην ελληνική αστυνομία. Αυτό που πρέπει τώρα να επισημάνουμε είναι ότι τα ιστολόγια αποκτούν ένα πιο σταθερό κοινό, αυτούς που λέω εγώ «έμμεσα εμπλεκόμενους» και «ιστολογοεξαρτώμενους». Εφεξής κάθε εταιρεία, δημόσια υπηρεσία, κόμμα ή όποιος άλλος οργανισμός είναι αναγκασμένος να παρακολουθεί τι γράφεται στα μπλογκ. Στις ΗΠΑ υπάρχουν εταιρείες που προσφέρουν ακριβώς αυτή την υπηρεσία (ένα είδος monitoring ή watching), ώστε να προλαμβάνουν κρίσεις. Όμως ο κοινωνικός, οικονομικός και πολιτικός ανταγωνισμός είναι καταλυτικός και σε συνδυασμό με την ακαριαία διάδοση των πληροφοριών στο Διαδίκτυο, κατορθώνει να δρα αποκαλυπτικά.

Τέλος αξίζει να σταθούμε στο περιεχόμενο του βίντεο καθεαυτό. Μερικές ημέρες πριν η ελληνική κοινωνία ασχολούνταν με το βίντεο της κυρίας Στεφανή, ένα προφανέστατα καλλιτεχνικό βίντεο. Τώρα έχουμε να κάνουμε μ’ ένα πολιτσιμικό προϊόν, που αποτελεί κράμμα «λαϊκής τέχνης», ντοκουμέντου-μαρτυρίας, αυτοαναφορικότητας και memoir. Η σκηνοθεσία του «οργάνου της τάξης» θυμίζει μια πολύ αναγνωρίσιμη εικόνα από ένα βίντεο κλιπ των New Order, μια σκηνή που έχει αντιγραφεί από εκατοντάδες δημιουργούς διαφόρων τεχνών, οι οποίοι θέλουν μέσω μιας απλής συνθήκης να μιλήσουν για τη βία. Προφανώς ο σκοπός των αστυνομικών δεν είχε καμία καλλιτεχνική πρόθεση, ωστόσο πρέπει να μας προβληματίσει ο λόγος που δεν κατέγραψαν απλά μια πράξη βασανισμού, αλλά τη σκηνοθέτησαν κιόλας.

Φαίνεται ότι τα Μέσα καθώς και οι αφηγήσεις των ταινών βίας, των αστυνομικών, των θρίλερ κ.λπ., έχουν εκκολάψει μέσα στα υποκείμενα ένα καλλιτεχνικό «μικρόβιο». Σ’ έναν κόσμο αναπαραστάσεων, σε μια θεαματική κοινωνία, ο αστυνομικός δε μπορεί παρά να σκηνοθετεί τη βία, να αισθάνεται ότι δεν κάνει αυτό που κάνει επί ματαίω. Κι επειδή τίποτα δεν υπάρχει αν δεν εκτίθεται δημόσια στα Μέσα ή έστω σε κάποια Μέσα (τα βίντεο που διακινούνται απ’ το κινητά τηλέφωνα είναι κι αυτά Νέα Μέσα), καθένας επιθυμεί ό,τι κι αν πράττει να το πράττει δημόσια. Όπως τα μαθητικά βίντεο στέλνονται εσωτερικά στη μαθητική κοινότητα, έτσι και τα αστυνομικά βίντεο διακινούνται ανάμεσα στα όργανα. Μέχρι να πέσουν στα χέρια κάποιου που δεν έπρεπε. Η τεχνολογία, το Διαδίκτυο και τα Νέα Μέσα, μόνιμα στην επικαιρότητα πλέον, αντανακλούν την παθογένεια της ελληνικής κοινωνίας με τον πιο ωμό τρόπο. Καλωσορίσατε, για άλλη μια φορά, στην έρημο του πραγματικού…

7 Comments

  1. Πολύ ωραίο ποστ. Πρόβλημα είναι η απεικονιζόμενη πράξη, αλλά πρόβλημα πολύ μεγαλύτερο είναι η τροπαιοποίηση της εικόνας και η διάδοσή της στην αστυνομική κοινότητα με αυτούς τους όρους επί ένα χρόνο.

    Με κίνδυνο να κουράσω με την αναπαραγωγή μιας υπερβολικής σύγκρισης, προτείνω αυτό το κείμενο της Susan Sontag – δεν έχει υπάρξει νομίζω καλύτερη ανάγνωση της ιστορίας του Abu Ghraib.

  2. yorgo συμφωνώ ότι υπάρχουν αντιστοιχίες. Το κείμενο της Σόνταγκ θα το διαβάσω οπωσδήποτε. Νομίζω δε ότι έχει μεταφραστεί κιόλας το σχετικό βιβλίο με τον τίτλο «Απολαμβάνοντας τον πόνο των άλλων» (αν δεν κάνω λάθος στις εκδόσεις Scripta). Αυτή μάλιστα η διάσταση (της ηδονοβλεπτικής απόλαυσης της βίας) γίνεται τώρα πολύ επίκαιρη παρακολουθώντας τα δελτία ειδήσεων. Η επαναλαμβανόμενη προβολή του βίντεο (μονταρισμένη ενίοτε με ατάκες υπουργών, αντιπολιτευόμενων, δημοσιογράφων κ.λπ.) αποκτά μια φετιχιστική αύρα που βέβαια αποδυναμώνει τόσο την ίδια την εικόνα όσο και το συμβάν, το οποίο παίρνει το δρόμο της, ας μου επιτραπεί η λέξη, γελοιοποίησης. Ήδη αποτελεί φόντο για την εκφώνηση των πιο απαράδεκτων επιχειρημάτων («τα ίδια κάνατε κι εσείς»). Η εικόνα θα παιχτεί (με υπόκρουση άσχετων σχολίων, π.χ. περί του ότι διέρευσε ένα χρόνο μετά και ακριβώς πριν τις εκλογές) μέχρι να γίνει αρεστή, αποδεκτή, φυσιολογική. Είμαι βέβαιος ότι μετά τους αστυνομικούς που χάρηκαν την ωμή εικόνα-λάφυρο για ένα χρόνο, τώρα έχουν πολλοί περισσότεροι την ευκαιρία να την απολαύσουν, ταυτιζόμενοι πλήρως με τους θύτες.

  3. Συμφωνώ ότι η συνεχής προβολή τέτοιων βίντεο, ενώ στην αρχή σοκάρουν και υψώνουν κύματα μεγάλης αντίδρασης και οργής, στη συνέχεια χάνουν τη σημασία τους, άρα και το σκοπό για τον οποίον προωθούνται στο μέσον. Η έννοια της ηδονιστικής συμπεριφοράς σχετίζεται πάντα με την εξουσία. Εκείνος που νομίζει ότι κατέχει κάποιας μορφής εξουσία συμπεριφέρεται ακριβώς έτσι, όταν μάλιστα δεν έτυχε ποτέ να συναντηθεί με πιο εκλεπτυσμένα αισθήματα.
    Τέτοια φαινόμενα θα βρίσκουμε συνεχώς μπροστά μας. Υπήρχαν στο παρελθόν και θα υπάρξουν στο μέλλον. Απλώς , σήμερα πολύ περισσότερο από χθες, μας εντυπωσιάζει γιατί μέσα από την εξέλιξη της τεχνολογίας γινόμαστε κοινωνοί. Συμμετέχουμε, κρίνουμε και καταδικάζουμε ή όπως λετε κι εσείς ταυτιζόμαστε -ταυτίζονται με τους θύτες. Είναι κι αυτό μια άλλη αθλια εκδοχή της εξουσίας.
    Και κάτι ακόμη : αυτός που πέρασε το βιντεάκι στο σύστημα, τόκανε όχι κατα λάθος, αλλα με στόχο τη δημιουργία των συγκεκριμένων εντυπώσεων. Πολιτικός δάκτυλος ; Γιατί όχι; Ρουτινιάρικα είναι αυτού του είδους τα θέματα και οι μεθοδεύσεις.
    Ριτς

  4. Τα εκλεπτυσμένα αισθήματα προϋποθέτουν και συνεπάγονται πόνο, υπαρξιακή αγωνία, σκεπτικισμό, ενδιαφέρον για τον Άλλο, για την φύση, για το Λόγο. Δυστυχώς όλα αυτά, εδώ τα μνημονεύουν μόνο για να κάνουν πλάκα.

    Όσον αφορά εκείνον που «πέρασε το βίντεο» νομίζω ότι δεν είχε συγκεκριμένο σκοπό, κάτι που φαίνεται εδώ.

    Συμφωνώ ωστόσο ότι η μικροπολιτική στην Ελλάδα παραγκωνίζει την Πολιτική και συνεπώς αποκρύπτει την ουσία των ζητημάτων.

  5. τέτοια γεγονότα πάντα υπήρχαν κάποτε με φωτογραφίες τώρα με βίντεο
    το θέμα είναι μετά από λίγο καιρό θα ξεχαστούν όπως συνήθως συμβαίνει;
    καλό μεσημέρι σου 🙂

  6. Νομιζω οτι το συγκεκριμενο βιντεακι οδηγει μεταξυ των αλλων και σε ενα μιθριδατισμό
    ….μια αποδοχή της βιας και των βασανιστηριων ως κατι το -θεαματικά -νομιμοποιημενο και αρα αποδεκτό
    Αλλά κατι τετοιο δεν εγινε και στην Αναβησσο; με τον βιασμό της μαθητριας …και εκει δεν ειχαμε βιντεοσκόπηση…;(κι αυτό δεν ηταν -απο μόνο του-πέρα απο τον βιασμό-ανατριχιαστικό;)
    Μια κοινωνια που αρχιζει να απολαμβανει τον ιδιο τον σεξισμό ή τον σαδισμο της…και μετα ,υποκριτικά να αποκηρυσει τον σαδισμό των Αλλων

Σχολιο

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s