Υπόθεση εργασίας: καταναλωτικό μποϊκοτάζ της Siemens

just-fine.jpg

Η πρώτη σκέψη που έρχεται στο μυαλό ενός οργισμένου καταναλωτή όταν πληροφορείται ότι μια εταιρεία κολοσσός δωροδοκεί κρατικούς και άλλους υπαλλήλους προκειμένου να προωθήσει τις δουλειές της, είναι το καταναλωτικό μποϊκοτάζ. Η έκκληση για «αποκλεισμό των προϊόντων μιας εταιρείας απ’ τις αγορές των κατανωλωτών» είναι μια πρακτική που υιοθετήθηκε αρκετές φορές στο παρελθόν με πλείστες αφορμές. Εδώ και δεκαετίες, πολίτες σε όλο τον αναπτυγμένο κόσμο αντιδρούν σε οικονομικά σκάνδαλα κι αποφασίζουν να συμμετάσχουν εθελοντικά σε διαδικασίες «κάθαρσης» της οικονομικής ζωής. Το σκεπτικό του μποϊκοτάζ είναι το εξής: αφού μια επιχείρηση αποδεικνύεται διεφθαρμένη, ή ό,τι άλλο, οι καταναλωτές με κάποιο τρόπο την τιμωρούν αποφεύγοντας να αγοράσουν τα προϊόντα της. Οι θεσμικές τιμωρίες δεν είναι αρκετές, ούτε αποτελεσματικές τόσο ώστε να ικανοποιήσουν τους πολίτες εκείνους που αισθάνονται ή είναι εξαπατημένοι. Οι πολίτες αυτοί αποφασίζουν κατά κάποιο τρόπο να πάρουν την υπόθεση της δικαιοσύνης στα χέρια τους, παράλληλα με το κράτος, απαρτίζοντας νέους θεσμούς ήτοι καταναλωτικές ενώσεις. Σε πολλές περιπτώσεις, η τελική λύση του καταναλωτικού μποϊκοτάζ απολαμβάνει ευρείας αποδοχής, όταν το λέγομενο κοινό αίσθημα έχει προσβληθεί βάναυσα από καταφανείς παρανομίες. Άλλες φορές πάλι, το μποϊκοτάζ διχάζει.

Τις τελευταίες εβδομάδες η δημοσιογραφική έρευνα ανέδειξε το μεγάλο σκάνδαλο της εταιρείας Siemens. Υψηλόβαθμοι της επιχείρησης ομολόγησαν ότι χρημάτισαν ανθρώπους-κλειδιά σε πολλές χώρες, ανάμεσα σ’ αυτές και στην Ελλάδα, ώστε να διευκολυνθεί το έργο τους. Μετά απ’ αυτές τις αποκαλύψεις, πώς θα νομιμοποιούνταν λοιπόν ένα μποϊκοτάζ της Siemens; Σε πρώτη φάση αυτό που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι ενοχοποιητικές μαρτυρίες υπαλλήλων της εταιρείας, συλλήψεις, έναν οικονομικό διευθυντή που έχει προφυλακιστεί, καθώς και κάποιες παραιτήσεις και απολύσεις υψηλόβαθμων στελεχών εξαιτίας των μαρτυριών, καθώς και της ανακριτικής έρευνας της γερμανικής εισαγγελίας. Επειδή η υπόθεση ερευνάται ακόμα, είναι φυσικά πρώορο να βγει κάποιο τελεσίδικο συμπέρασμα. Όπως και να έχει όμως οι έρευνες ως τώρα στη Γερμανία έχουν δείξει ότι μεγάλα ποσά απ’ το ταμείο της εταιρείας προορίζονταν για δωροδοκία κρατικών υπαλλήλων. Όπου δραστηριοποιήθηκε η εταιρεία υπήρχαν και τα «αμαρτωλά ταμεία». Στην Ελλάδα δε γνωρίζουμε ακόμα ποιοί ακριβώς δωροδοκήθηκαν, ούτε ποιά ακριβώς ήταν τα πρόσωπα που δωροδόκησαν. Απ’ την πλευρά της επιχείρησης οι ευθύνες μοιράζονται στα πρόσωπα των δύο επικεφαλής, αλλά από εκεί και πέρα οι έρευνες δεν έχουν δείξει κάτι πιο συγκεκριμένο.
Τα προβλήματα που θέτει η προοπτική ενός μποϊκοτάζ στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι τα παρακάτω:

1. Γνώριζαν οι μέτοχοι της εταιρείας την ύπαρξη αυτού του ταμείου; Ήταν με άλλα λόγια συνυπεύθυνοι για αυτές τις απαράδεκτες πρακτικές; Αν ήταν, η ευθύνη της εταιρείας είναι πραγματικά μεγάλη κι αξίζει να εξεταστεί η πιθανότητα ενός μποϊκοτάζ. Αλλά και πάλι, η απομάκρυνση των υπευθύνων, καθώς και άλλες ενέργειες κάθαρσης στις οποίες ήδη προχωρά η επιχείρηση, κάνουν την ευθύνη ακόμα πιο δύσκολο να αποδοθεί συλλογικά.
2. Το βέβαιο είναι ότι αυτοί που θα πληρώσουν με απώλεια θέσεων εργασίας εξαιτίας της κρίσης της επιχείρησης, είναι οι εργαζόμενοι, οι οποίοι φυσικά δεν είναι καθόλου υπεύθυνοι για το μάνατζμεντ και τις «τεχνικές επηρεασμού» της επιχείρησης. Πώς προστατεύονται οι εργαζόμενοι, οι πραγματικοί θιγόμενοι του σκανδάλου;
3. Η πρωτοβουλία των καταναλωτών με το μποϊκοτάζ εγείρει ένα θέμα νομιμότητας και δημοκρατικής λειτουργίας. Απ’ τη στιγμή που η πολιτεία διαθέτει ελεγκτικά όργανα καθώς και δικαστική εξουσία ώστε να τιμωρήσει τις έκνομες δράσεις, οι πολίτες δεν έχουν κανένα λόγο να επεμβαίνουν στη διαδικασία απονομής δκαιοσύνης. Για κάποιους αυτό λέγεται υποκατάσταση των θεσμικών οργάνων και δεν είναι θεμιτό, αλλά για άλλους συνιστά θρίαμβο της κοινωνίας των πολιτών και των κινημάτων. Σε κάθε περίπτωση, οι πάντες σήμερα αποδέχονται ή ακόμα και προκρίνουν την ύπαρξη ευαισθητοποιημένων καταναλωτών που κάνουν χρήση της αγοραστικής τους δύναμης προκειμένου να επιβραβεύσουν ή να τιμωρήσουν εταιρείες. Οι ίδιες οι επιχειρήσεις κομπάζουν για την εταιρική κοινωνική τους υπευθυνότητα δημοσιεύοντας αναφορές για τη σχέση τους με το περιβάλλον, με τις κοινότητες, τον Τρίτο κόσμο κ.λπ. Τα καταναλωτικά κινήματα δεν είναι κάτι νέο, αυτό όμως δε σημαίνει ότι είναι και κάτι εξ’ ορισμού δίκαιο. Όχι πάντα τουλάχιστον, αφού μποϊκοτάροντας μια εταιρεία, είναι σαν να επιδοτείς τους ανταγωνιστές της, που μπορεί να είναι χειρότεροι σε άλλους τομείς.
4. Οι κυβερνήσεις των δύο μεγάλων κομμάτων, που φέρονται να έχουν δωροδοκηθεί, έχουν μεγάλη ευθύνη αν αποδειχτεί ο ισχυρισμός αυτός. Δε θα έπρεπε άραγε να γίνει και μποϊκοτάζ των κομμάτων, των Μέσων Ενημέρωσης κ.λπ. που πήραν τις μίζες της επιχείρησης;
5. Μήπως θα έπρεπε και η κυβέρνηση να προχωρήσει σε μποϊκοτάζ της εταιρείας, παγώνοντας κάθε συναλλαγή μαζί της, αποκλείοντάς τη από διαγωνισμούς του δημοσίου, όπως είπε κι ο πρώην φιλελεύθερος βουλευτής και υπουργός Στέφανος Μάνος;

Ένα μποϊκοτάζ για να έχει απήχηση πρέπει να έχει έρεισμα στην κοινωνία. Στην Ελλάδα, η μίζα και η αδιαφάνεια, όσο κι αν καταδικάζονται σε δημόσιες ομιλίες, σε γενικές γραμμές αποτελούν νόμιμες πρακτικές. Ίσως γι’ αυτό δεν προτάθηκε από καμία πλευρά το καταναλωτικό μποϊκοτάζ. Εκεί που οι πάντες δωροδοκούν, κανείς δε δωροδοκεί. Η διαφθορά στην χώρα μας είναι γενικευμένο φαινόμενο, κι έτσι μια υπόθεση που αφορά σε μίζες μιας επιχείρησης, είναι απίθανο να ξεσηκώσει τους «πολλούς». Η κοινωνία έχει νομιμοποιήσει στη συνείδησή της τη μίζα. Στο συλλογικό ασυνείδητο, η διαφθορά δεν είναι ένδειξη εκτροπής, αλλά συχνά ένδειξη ικανότητας. Μ’ αυτή την έννοια, θα υπάρχουν αρκετοί πολίτες που θα χαίρονται με την εν λόγω επιχείρηση, αλλά θα τη μέμφονται για την χαμηλή ποιότητα των στελεχών της, που στάθηκαν ανίκανα να κρατήσουν το «μυστικό».

Όλα αυτά δεν αφορούν μόνο στον οικονομικό ανταγωνισμό. Αφορούν σε συστήματα αξιών και σε ηθικές στάσεις. Ένας πολιτικός που χρηματίζεται, ένας κρατικός αξιωματούχος, ένας απλός υπάλληλος, ένας οποιοσδήποτε επαγγελματίας που χρηματίζεται επιφέρει στο σύνολο των εργασιών όχι μόνο ένα επιπλέον κόστος για να γίνει το όποιο έργο, αλλά προσθέτει κι ένα ηθκό βάσανο. Κάτι δε γίνεται σωστά. Αυτός που επιφορτίζεται με το έλεγχο, κάνει τα στραβά μάτια, και σαν αποτέλεσμα κάποιος χάνει τη ζωή του. Αυτός που επιφορτίζεται με την έρευνα του θανάτου, κάνει επίσης τα στραβά μάτια, και πάει λέγοντας. Εκτός του επιπλέον οικονομικού κόστους, που η εταιρεία μετακυλύει στην τιμή των προϊόντων, υφίσταται και το επιπλέον ηθικό κόστος. Η πρακτική της γενικευμένης δωροδοκίας διαφθείρει τους πάντες, χαλαρώνει τις αντιστάσεις και ιδρύει μια κοινωνία κυνικών. Με αυτή την έννοια ένα καταναλωτικό μποϊκοτάζ θα μπορούσε να λειτουργήσει σ’ ένα επίπεδο «αγωγής του καταναλωτή», εμπέδωσης πιθανώς της ευθύνης αλλά και της δύναμης που έχει απέναντι σε όσα συμβαίνουν γύρω του. Συμβολικά, θα μπορούσε όντως να έχει κάποιο, περιορισμένο έστω, νόημα. Πρακτικά, κανένα σοβαρό αποτέλεσμα δε θα μπορούσε να έχει, αφού το σώμα της εταιρείας δε φέρει συνολικές ευθύνες. Η δεδομένη κατά τη γνώμη μου αδιαφορία της πλειοψηφίας των καταναλωτών, καθιστά το μποϊκοτάζ μάλλον αναποτελεσματικό σ’ αυτή τη φάση. Μια συζήτηση ωστόσο γύρω απ’ την επιχειρηματική ηθική, αλλά και για την πολιτική σε σχέση με το επιχειρηματικό περιβάλλον, νομίζω ότι είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.

http://www.siemens.gr/Corporate_Citizenship.asp

(Το έργο στη φωτογραφία είναι του Σάκη Στριτσίδη)

4 Comments

  1. Αν και το κείμενό σας το υποστηρίζετε επαρκώς πρέπει κάποτε να καταλάβουμε ότι δεν φταίνε πάντα «οι άλλοι»… Μια εταιρεία είναι ένας κερδοσκοπικός οργανισμός.

    Το κράτος τι κάνει.

    Οι εταιρείες σε όλο το κόσμο κινούνται πάντα σε ένα οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον ή πλαίσιο που έχει χαράξει, μέσω των νόμων, το κράτος μέσα στο οποίο δρουν, και ανάλογα φέρονται. Αν έχουν περιθώριο λαδώματος θα το πράξουν, αν όχι, δεν θα το επιχειρήσουν. Είναι απλό.

    Το κράτος τι κάνει. Οι άλλοι μπορούν να κάνουν ότι επιθυμούν.

  2. Στη δωροδοκία υπάρχουν πάντοτε δύο μέρη. Αυτός που τα δίνει κι αυτός που τα παίρνει. Όταν μάλιστα αυτός που τα παίρνει είναι το κράτος τότε, νομίζω, ότι περισσότερη ενοχή βαραίνει αυτόν που τα παίρνει παρά αυτόν που τα δίνει.

  3. Strato συμφωνώ.

    bizwriter Υπό μια έννοια έχεις δίκιο. Όμως το απλουστεύεις. Εδώ υπάρχει ένα μηχανισμός, τον οποίο «λαδώνουν» επιμελώς οι διάφοροι εμπλεκόμενοι. Γιατί στην περίπτσωσή μας δεν είναι μόνο δύο τα μέρη της δωροδοκίας, αλλά τρία. Υπάρχει κι αυτός ή αυτοί που βλέπουν τη δωροδοκία, αλλά σφυρίζουν αδιάφορα, περιμένοντας τη σειρά τους…

Σχολιο

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s