06_prosexeme_mockup-copyΕδώ και παραπάνω από 10 χρόνια ερευνώ ως ενεργός συμμετέχων τη φύση του διαδικτύου. Η δουλειά μου έχει αποτυπωθεί σε πλούσια αρθρογραφία, σε δύο βιβλία καθώς και σε δύο ντοκιμαντέρ. Σήμερα που κυκλοφορεί το νέο βιβλίο μου για το διαδίκτυο, με τίτλο «Πρόσεξέ με! Το διαδίκτυο σήμερα: από τη βιομηχανία της προσοχής στη βιοτεχνία του ενδιαφέροντος», εκδόσεις Ιωλκός, έχω ανάμικτα συναισθήματα. Εξακολουθώ να πιστεύω ότι το διαδίκτυο είναι μια τεράστια ευκαιρία για όλους, τόσο ατομικά όσο και συλλογικά, αλλά παρατηρώ ότι οι κίνδυνοι διογκώνονται, καθιστώντας πραγματικά επείγουσα την ψηφιακή αγωγή όλων μας.

Σας καλώ να διαβάσετε το βιβλίο για να ανοίξουμε μια συζήτηση που τη θεωρώ απαραίτητη για πολλούς λόγους. Ένας απ’ τους πλέον σοβαρούς, είναι η δημοκρατία. Ένας άλλος είναι η εκπαίδευση, κι ένας τρίτος εξίσου σημαντικός, η διακυβέρνηση, τόσο η δημόσια όσο και η εταιρική. Το “Πρόσεξέ με!” μιλά σαφέστατα για τη σημασία της προσοχή στον κόσμο μας. Όταν όλοι διεκδικούμε την προσοχή των άλλων φωνάζοντας, καταλήγουμε να ζούμε σε μια συνθήκη θορύβου. Αν θέλουμε να αξιοποιήσουμε το διαδίκτυο για να προοδεύσουμε και να ολοκληρωθούμε ως κοινωνίες κι άτομα θα πρέπει να δούμε την χρήση και το περιεχόμενό μας απ’ την αρχή. Αυτό επιχειρώ να κάνω στο “Πρόσεξέ με!”, να θέσω μια βάση για τις επόμενες συζητήσεις μας. Θεωρώ ότι η βιοτεχνική ενασχόληση με τη δημοσίευση στο διαδίκτυο μπορεί να διέπεται από ποιοτικά στοιχεία που θα συμβάλλουν σ’ έναν καλύτερο κόσμο. Αντίθετα, η βιομηχανοποιημένη απόσπαση της προσοχή θα δημιουργεί ολοένα και περισσότερο θόρυβο κι απαξία. Ευχαριστώ για την προσοχή σας λοιπόν!

photo_doc_αΤο Σάββατο 15/11 συμμετείχα στην ημερίδα της Ένωσης Ελληνικού Ντοκιμαντέρ που έγινε στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος με θέμα Χρηματοδότηση και διανομή του ελληνικού Ντοκιμαντέρ. Ήμουν στην οργανωτική ομάδα της ημερίδας και νιώθω πραγματικά υπερήφανος που συνέβαλλα με τις ταπεινές μου δυνάμεις στην επιτυχία της ημερίδας. Η διοργάνωση ξεπέρασε κάθε προσδοκία τόσο σε επίπεδο προσέλευσης, όσο και σε επίπεδο ποιότητας τοποθετήσεων και διαλόγου. Φεύγοντας απ’ την ταινιοθήκη σκεφτόμουν ότι δεν είμαστε καθόλου μακριά απ’ την Ευρώπη. Όταν καθόμαστε μαζί στο τραπέζι και καλούμαστε να συνεργαστούμε ξεπερνώντας τις περιχαρακώσεις και τους διχασμούς, γινόμαστε δημιουργικοί και καινοτόμοι, αναζητούμε λύσεις και μοιραζόμαστε γνώσεις κι εμπειρίες.

een 2Η ημερίδα συγκέντρωσε σε τρία πάνελ πρόσωπα κι εκπροσώπους φορέων από ένα ευρύ φάσμα εμπλεκόμενων με το ντοκιμαντέρ. Από όλες τις τοποθετήσεις εξάγεται αβίαστα το συμπέρασμα ότι η έλλειψη πόρων αναγκάζει τους πάντες να γίνουν δημιουργικοί, να αναζητήσουν συνέργειες, να καινοτομήσουν, να πρωτοπορήσουν, να συμπράξουν, να ανοιχτούν. Ο χώρος του ντοκιμαντέρ αν και βιώνει μια τεράστια κρίση, έχει την ευκαιρία να πρωτοπορήσει και να ανοιχτεί σε νέες εμπειρίες. Η ΕΕΝ με αυτή την πρώτη ημερίδα της έβαλε το θεμέλιο, έκανε το πρώτο βήμα για την εμπέδωση μιας καινούργιας κουλτούρας που στοχεύει στη συνεργατικότητα, τη μοιρασμένη γνώση και την καινοτομία.

Η ημερίδα με γέμισε αισιοδοξία. Οι νέοι άνθρωποι που συμμετείχαν ενεργά, οι παρουσίες καταξιωμένων και νεότερων δημιουργών, η εμφάνιση νέων μελών, ο πολιτισμένος κι ουσιαστικός διάλογος, με κάνουν να πιστεύω ότι κάτι δυνατό θα βγει απ’ όλο αυτό. Ίσως μια καινούργια κουλτούρα συνεργατικότητας και ουσιαστικού διαλόγου να ξεπροβάλλει διστακτικά.

Διάβασα την ανάρτηση του πολύ καλού συναδέλφου Θοδωρή Γεωργακόπουλου με τον τίτλο Ο μύθος της «άλλης Ελλάδας» κι έκανα κάποιες σκέψεις.

Αν βαριέστε ή δεν έχετε χρόνο να διαβάσετε παρακάτω, να συνοψίσω: καθετί καλό ή κακό, πάντα στην ιστορία ξεκινούσε από λίγους. Αν αύριο το πρωί τα Μέσα μας άρχιζαν συστηματικά να παρουσιάζουν προσωπικότητες και συμπεριφορές που εργάζονται για έναν καλύτερο κόσμο, σταδιακά θα αρχίζαμε όλοι να αναγνωρίζουμε τους εαυτούς μας στις καλές κι ελπιδοφόρες πρακτικές. Αυτό που σήμερα μοιάζει μειοψηφικό και περιθωριακό θα γινόταν κοινός τόπος. Σκεφτείτε τί ήταν οι νεοναζί πριν από δύο μόλις χρόνια. Σήμερα έχουν δημιουργήσει ένα ικανό ρεύμα, γιατί επέμειναν, γιατί το πίστεψαν, γιατί ευνοήθηκαν απ’ τη συγκυρία κι απ’ την υποδοχή που τους επιφύλαξε μεγάλο μέρος της ελίτ, παρουσιάζοντάς τους σαν κάποια λύση και φιλοξενώντας τους στα Μέσα, και γιατί βέβαια πόνταραν στη μεταδοτικότητα των αρνητικών συναισθημάτων.

Η μεταδοτικότητα του ανθρώπινου συναισθήματος είναι δεδομένη. Αν τα Μέσα μας επένδυαν σ’ ένα διαφορετικό μοντέλο ανθρώπου, αν αναδείκνυαν κι αντάμοιβαν τις καλές πρακτικές και τις ορθές συμπεριφορές το αποτέλεσμα θα ήταν εντυπωσιακό. Ο Θοδωρής πιστεύει ότι το Ελληνικό πρόβλημα είναι άλυτο. Διαφωνώ κάθετα. Αν επενδύαμε σ΄αυτούς που χτίζουν, που δημιουργούν, που παλεύουν να ενώσουν κι όχι να χωρίσουν, τότε τα πράγματα θα έπαιρναν μια πολύ διαφορετική τροπή. Η αλήθεια είναι ότι το Ελληνικό πρόβλημα μοιάζει άλυτο, αλλά δεν είναι.

Πιο συγκεκριμένα, αναφορικά με την αδύναμη ή την ανύπαρκτη “άλλη Ελλάδα”: (περισσότερα…)

Την Τετάρτη 19 Ιουνίου, στις 10.00 μ.μ. θα παρουσιάσουμε μια ζωντανή εκπομπή στο GarageTV με θέμα τα media. Στο δίωρο πρόγραμμα θα συζητήσουμε για το GarageTV και το μέλλον του, για την ανεξαρτησία, για τα Social Media, για την κρίση της δημοσιογραφίας και τις ευκαιρίες της, καθώς και για τα πρόσφατα γεγονότα με το κλείσιμο της ΕΡΤ. Καλεσμένη στο στούντιο θα είναι η διδάκτωρ του τμήματος Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου, Λήδα Τσενέ, η οποία έχει γράψει το πάρα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο Από την κρίση των ΜΜΕ στα social media – Ένα νέο μοντέλο κοινωνικής ευθύνης, εκδ. Αιώρα.

Για όποιον/α ενδιαφέρεται στο βιβλίο της Λήδας Τσενέ έχω γράψει το παρακάτω προλογικό σημείωμα:

Layout 1

Μπορεί να είναι κοινός τόπος το γεγονός ότι διανύουμε μια μεταβατική φάση στην εξέλιξη των Μέσων, αλλά ελάχιστοι, τουλάχιστον στην Ελλάδα, είναι σε θέση να μιλήσουν πιο συγκεκριμένα. Τη στιγμή που η τεχνολογία τείνει να μεταμορφώσει ολοκληρωτικά το τοπίο των Μέσων Ενημέρωσης και σημαντικοί δημοσιογράφοι και θεωρητικοί των Μέσων όπως για παράδειγμα ο Ιγνάσιο Ραμονέ, μιλούν για ένα Διαδικτυακό τσουνάμι που πλήγει τη δημοσιογραφία, στην Ελλάδα η συζήτηση για τα Media γίνεται όλο και πιο σπάνια, όλο και πιο ασαφής. Όμως στο Δυτικό κόσμο ο διάλογος για τη δημοσιογραφία αρχίζει να παίρνει όλο και πιο σοβαρές διαστάσεις. Τα διακυβεύματα του Τύπου και της ενημερώσης έρχονται στην επιφάνεια με τη μορφή του κατεπείγοντος καθώς όλα τείνουν τώρα να αλλάξουν εξαιτίας των τεχνολογικών καινοτομιών.

(περισσότερα…)

Τον Ιούνιο του 2007 είχε κυκλοφορήσει το βιβλίο μου Blog. Ειδήσεις απ’ το δικό σου δωμάτιο (εκδ. Νεφέλη), κι είχα ξεκινήσει με τη Μέντη Μέγα να ερευνούμε το ντοκιμαντέρ πάνω στο ίδιο θέμα από εντελώς διαφορετική σκοπιά. Εκείνη την εποχή, λίγο καιρό πριν από τις εθνικές εκλογές, τα μπλογκ ήταν πολύ ανεβασμένα στην ατζέντα των Μέσων. Ο Στάθης Χαϊκάλης της Communication Effect είχε μια πολύ ωραία ιδέα: να κάνει μια ημερίδα για τα μπλογκ στην προεκλογική περίοδο και να υποχρεώσει τους πολιτικούς να μιλήσουν για τα μπλογκ. Ήταν θυμάμαι μια πολύ ζεστή ημέρα του καλοκαιριού (16 Ιουνίου 2006), όταν βρεθήκαμε πολλοί μπλόγκερ κι άλλοι ενδιαφερόμενοι σε μια αίθουσα ξενοδοχείου να παρακολουθούμε εισηγήσεις πολιτικών και στελεχών κομμάτων για το μπλόγκινγκ. Καθώς βρισκόμασταν στη φάση της έρευνας για το ντοκιμαντέρ, πήρα την κάμερα και πήγα. (περισσότερα…)

Ζούμε σε παραληρηματικούς καιρούς. Η παρατεταμένη προεκλογική περίοδος, μαζί με την οικονομική κρίση και τα πολιτικά αδιέξοδα, ανέδειξαν ένα είδος λόγου που τα τελευταία χρόνια γινόταν όλο και πιο δημοφιλές στην χώρα. Τώρα μοιάζει να έχει συστηματοποιηθεί, να έχει γίνει μανιέρα. Οι ανεβασμένοι τόνοι, τα ουρλιαχτά, τα άδεια βλέμματα στις κάμερες, οι σκηνές αλλοφροσύνης, οι αφοριστικοί μονόλογοι, όλα δείχνουν ότι ο πολιτικός λόγος έχει περάσει σε μια παραληρηματική φάση. Γι’ αυτό και η φράση πολιτικός πολιτισμός ακούγεται πια μόνο ευφημιστικά. Φαίνεται ότι πρέπει να περάσουμε απ’ αυτή την “απολίτιστη” κι άκρως νοσηρή φάση, για να ξαναβρούμε την αξία του δομημένου διαλόγου, της αντιπαράθεσης επιχειρημάτων και της σύνθεσής τους σ’ ένα κοινό αφήγημα. Θα πάρει καιρό αυτό και θα είναι όπως φαίνεται πολύ επώδυνο.

Ο πολιτικός λόγος, ο δημόσιος λόγος, αλλά κι ο λόγος της καθημερινότητας αποκτά ολοένα και περισσότερο χαρακτηριστικά παραληρηματικού λόγου. Ο άνθρωπος που βρίσκεται σε παραλήρημα δεν ακούει τον άλλον, δεν επικοινωνεί, δεν περιμένει απάντηση. Ο παραληρών δε συμμετέχει σε διάλογο, είναι ένας άνθρωπος που έχει χάσει την υπομονή του, που δυσκολεύεται να δείξει ανοχή στον άλλον ή στο διαφορετικό. Το παραλήρημά του είναι ένας καταγγελτικός μονόλογος που “τα ξέρει όλα”. Τώρα που σας μιλώ, εγώ ο ίδιος παραληρώ. Το παραλήρημα είναι το κατεξοχήν σύμπτωμα ενός απελπισμένου ανθρώπου. Η διάχυτη απελπισία αντανακλάται στον παραληρηματικό λόγο των ανθρώπων που δε βρίσκουν άλλο τρόπο να παρέμβουν στη ροή των πραγμάτων. Όταν νιώθεις ότι δεν ακούγεσαι, ότι δε σε λαμβάνουν υπόψη τους, ότι δεν έχεις επιλογές, ότι είσαι χαμένος, παραληρείς. Είναι μια απέλπιδα προσπάθεια να πεις «είμαι κι εγώ εδώ». Παραληρείς με κάθε τρόπο προκειμένου να κάνεις αισθητή την παρουσία σου. Γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει περίπτωση να ακουστείς καταφεύγεις στο παραλήρημα για να επαναλάβεις όσα σε απασχολούν. Το παραλήρημα λειτουργεί σαν ένας συνδετικός κρίκος του εαυτού. Είναι μια νευρωτική ή και ψυχωσική μερικές φορές αντίδραση, αλλά είναι αδύνατο να αποφευχθεί, όταν υπάρχει απόλυτη αίσθηση ανημπόριας, τρόμου, πανικού. Επαναλαμβάνοντας τα ίδια και τα ίδια λόγια, κορυφώνοντας την ένταση, ακόμα και βγαίνοντας εκτός εαυτού, οι παραληρούντες νιώθουν ότι η ύπαρξή τους έχει κάποιο νόημα, ότι μπορούν να συνεχίσουν να ζουν όπως και πριν. (περισσότερα…)


Τον τελευταίο καιρό σε διάφορες δημόσιες εκδηλώσεις που με καλούν και πηγαίνω είτε ως ομιλητής είτε ως μέρος του κοινού, σκέφτομαι τα ίδια πράγματα συνεχώς. Οι περισσότεροι άνθρωποι που παίρνουν ένα μικρόφωνο στο χέρι μιλούν για ένα ζοφερό παρόν, κι ένα ζοφερό μέλλον, σε αναλύσεις που περνούν μέσα από ερμηνείες του παρελθόντος. Έχω ακούσει πάρα πολλές ερμηνείες, και σίγουρα αρκετές απ’ αυτές είναι λογικές και σωστές. Άλλες πάλι είναι εντελώς παράλογες. Κάποιες πολύ λογικές ερμηνείες ακούγονται από ανθρώπους με πολύ συντηρητικές ιδεολογίες, ενώ κάποιες πολύ παράλογες ερμηνείες ακούγονται από ανθρώπους με πολύ προοδευτικές ιδεολογίες. Επίσης συνεχίζω να ακούω προβλέψεις όλο και πιο ζοφερές. Αυτό που σπάνια ακούω ωστόσο είναι προτάσεις. Και δεν αναφέρομαι μόνο στη μεγάλη εικόνα, γιατί εκεί ακούγονται κάποιες σποραδικές προτάσεις οι οποίες όμως πνίγονται στη γενικευμένη σύγχιση. Μιλάω και για ατομικό ή τοπικό επίπεδο. Μοιάζει σαν να υπάρχει τρομερή ανάγκη στο δημόσιο χώρο όλοι να δικαιολογήσουν την παρουσία ή τις ιδέες τους. Όμως όταν έρχεται η ώρα να αποφασίσουμε τι πρέπει να γίνει πρακτικά, εκεί ο καθένας περιχαρακώνεται στο σύμπαν του κι οδηγούμαστε σ’ ένα ακόμα αδιέξοδο. Ξαφνικά δεν έχει καμία σημασία η ατομική ευθύνη κι όλα τα δεινά μας φορτώνονται στους εξουσιαστές, στις μυστικές λέσχες, στους αμερικανούς κ.λπ. Συχνά σηκώνεται κάποιος απ’ το ακροατήριο κι αμφισβητεί τα πάντα, θέτοντας το όποιο ζήτημα σ’ ένα ταξικό, ή μεταφυσικό επίπεδο, και η συζήτηση τελειώνει. Αρχίζω να πιστεύω ότι οι άνθρωποι πηγαίνουν σήμερα στις δημόσιες συζητήσεις μόνο και μόνο για να εκφράσουν το συναίσθημά τους χωρίς να τους ενδιαφέρει ο συνομιλητής, το θέμα ή οι πιθανές λύσεις του. Λες κι όλες οι συζητήσεις έχουν μόνο θεωρητική αξία. Μάλλον οι περισσότεροι συμμετέχουν στις συζητήσεις για να επιβεβαιώσουν τους εαυτούς και τις ιδέες τους, παρά για να συνομιλήσουν, να αμφισβητήσουν, να συνεργαστούν στη βάση συγκεκριμένων προτάσεων. Οι περισσότεροι πηγαίνουν με τη διάθεση της ρήξης και της αντιπαράθεσης παρά της σύνθεσης και της γόνιμης συζήτησης. Το κλίμα στις δημόσιες συζητήσεις είναι σχεδόν πολεμικό και καταλήγει στο άνοιγμα ενός νέου κύκλου κουβέντας που δε θα έχει κανένα επίσης αποτέλεσμα. Όλοι φεύγουν απ’ τις συζητήσεις το ίδιο μουδιασμένοι με πριν. Ενώ κάποιοι εκτωνόνονται, οι περισσότεροι τελικά μένουν με το πρόβλημα στα χέρια χωρίς να ξέρουν τι να το κάνουν. (περισσότερα…)