Έλεγα χθες το μσεημέρι στην εκπομπή του Κωνσταντίνου Μπογδάνου Mea Culpa στο ραδιόφωνο Thema Radio ότι στο Facebook έχουν πιθανώς αρχίσει να εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο να εισάγουν μια επί πληρωμή εκδοχή της πλατφόρμας, θέλοντας να θεραπεύσουν τις πάγιες πια παθογένειές τους. Τον ισχυρισμό αυτό τον βάσισα σε μια αποστροφή του λόγου του Zuckerberg στην κατάθεσή του προχθές στη Γερουσία.

«There always be a version of Facebook that is free» είπε, απαντώντας στις επίμονες ερωτήσεις ενός Γερουσιαστή.

Η αλήθεια είναι ότι μια ολοκληρωτική στροφή του Facebook προς το συνδρομητικό μοντέλο θα σήμαινε αυτοκτονία. Όμως, η υιοθέτηση μιας παράλληλης σφαίρας, μιας premium πλατφόρμας όπου θα διακινούνταν το ποιοτικό, πιστοποιημένο περιεχόμενο θα μπορούσε πιθανώς να λύσει το πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα ο Zuckerberg. Γιατί το πρόβλημά του είναι δομικό, είναι το ίδιο το επιχειρηματικό του μοντέλο, που παρέχει δωρεάν στους χρήστες το εργαλείο, αλλά τους αφήνει έκθετους στους διαφημιζόμενους. Κι όταν οι διαφημιζόμενοι είναι «νέοι, ωραίοι και έξυπνοι» τα πράγματα μπορούν εύκολα να βγουν εκτός ελέγχου. Τα δεδομένα των χρηστών γίνονται χρυσάφι κι όπλο. Οι πιέσεις προς τους διαφημιστές ώστε να γίνει καταλληλότερη στόχευση, και να παραχθεί μήνυμα εξατομικευμένο, γίνεται αφόρητη. Το διαφημισιοκεντρικό μοντέλο του Facebook είναι αυτό που θα του παράγει αιώνια προβλήματα γιατί θα επιτρέπει στον καθένα να αξιοιποιεί τον πλούτο των δεδομένων όπως επιθυμεί -αυτό κανείς δε μπορεί να το αποτρέψει, ούτε οι αλγόριθμοι, ούτε  \η πιο εξελιγμένη τεχνητή νοημοσύνη.

Οπότε; Μια συνδρομητική υπηρεσία, όπως το Spotify και το Netflix, που θα συγκεντρώνει premium μέλη και premium παραγωγούς περιεχομένου, με ασυναγώνιστη εμπειρία για τον χρήστη, είναι μια πιθανή λύση. Το Facebook μπορεί να το κάνει, ακόμα και σαν ένα πείραμα που ρισκάρει να αποτύχει. Τώρα που ο Zuckerberg παραδέχτηκε δημόσια ότι είναι υπεύθυνος για το περιεχόμενο που δημοσιεύεται στην πλατφόρμα του, μπορεί να κάνει το επόμενο βήμα και να γίνει ο ίδιος παραγωγός περιεχομένου, προσλαμβάνοντας ακόμα και δημοσιογράφους. Προσωπικά δεν το θεωρώ καθόλου απίθανο. Είναι ένας απ’ τους πιο ισχυρούς ανθρώπους αυτή τη στιγμή στον κόσμο και δείχνει να καταλαβαίνει ότι τα Μέσα δεν είναι παιχνίδι. Ο κόσμος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό απ’ τις αποφάσεις και το παράδειγμά του.

Η Cambridge Analytica είναι η εταιρεία που βοήθησε τον Τραμπ να εκλεγεί το Νοέμβριο του 2016 στην προεδρία των ΗΠΑ, κι είναι η εταιρεία που βοήθησε την καμπάνια υπέρ του Brexit την ίδια χρονιά. Ανήκει μερικώς στον πολύ εύπορο επιχειρηματία Ρόμπερτ Μέρσερ και διοικείται απ’ τον Αλεξάντερ Νιξ.

Αυτοσυστήνεται ως μια εταιρεία μάρκετινγκ με ειδίκευση στα δεδομένα, στα μεγάλα δεδομένων. Τι σημαίνει αυτό; Είναι ένας καλοκουρδισμένος μηχανισμός χειραγώγισης που συλλέγει δεδομένα πολιτών, κυρίως απ’ τα Μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το Facebook με το πρόσχημα της έρευνας, που τα επεξεργάζεται κατάλληλα ώστε να δημιουργήσει οικονομικά, κοινωνικά και ψυχολογικά προφίλ των πολιτών κι έπειτα να παράγει εξατομικευμένα μηνύματα επηρεασμού. Η καινοτομία της εταιρείας έγκειται στον ψυχολογικό παράγοντα, στον πλούτο των δεδομένων και τη δυνατότητα εξατομίκευσης της στόχευσης.

Όπως λέει ο εκπρόσωπος της εταιρείας στο ρεπορτάζ που έκανε με κρυφή κάμερα το Channel 4, «οι εκλογές δεν κερδίζονται με επίκληση γεγονότων, εδώ όλα στρέφονται γύρω απ’ το συναίσθημα». Απ’ την εποχή του Γκυστάβ Λεμπόν ως σήμερα, αυτός είναι ο κοινός τόπος: οι εκλογές κερδίζονται με χειρισμό του συναισθήματος.«Εδώ όλα αφορούν στις ελπίδες και τους φόβους των ανθρώπων» προσθέτει ο εκπρόσωπος που φιλμάρεται εν αγνοία του, «αλλά με ελπίδες και φόβους άφατους κι ασυνείδητους, που τους συνειδητοποιείς μόνο όταν λάβεις συγκεκριμένα ερεθίσματα». Πόσο πιο εύκολα γίνονται όλα με τα νέα Μέσα. Όταν ξέρεις αναλυτικά τις προτιμήσεις, τα γούστα, τους φίλους, τις συνήθειες, τα αγαπημένα βιβλία, τα αγαπημένα εστιατόρια, την κουλτούρα του καθενός είσαι σε θέση να σερβίρεις ένα μοναδικό πιάτο για τον καθένα. Χωρίς το Facebook αυτή η δουλειά θα ήταν αδύνατη. Για την υπόθεση που ήρθε προχθές τη δημοσιότητα, 50 εκατομμύρια πολίτες -μαζί κι εμείς- έδωσαν οικειοθελώς στην επιχείρηση τα δεδομένα τους, ανοίγοντάς της την πόρτα στο ασυνείδητό τους. Το ψηφιακό πασπαρτού της Cambridge analytica είναι το λεγόμενο micro targeting, η εξατομίκευση του μηνύματος. Τώρα οι πολιτικοί σχηματισμοί δεν έχουν ανάγκη να στέλνουν μηνύματα στις μάζες δια τηλεόρασης ή ραδιοφώνου. Ένας πρώην εργαζόμενος της εταιρείας λέει  στη Guardian χαρακτηριστικά ότι τώρα είμαστε σε θέση να «ψιθυρίζουμε στο αυτί των ψηφοφόρων». Λέει κι άλλα ενδιαφέροντα, αξίζει να τον δείτε.

Όμως στο ρεπορτάζ του Channel 4 αποκαλύπτεται ότι η εταιρεία κάνει χρήση κι άλλων, πιο «παραδοσιακών» μεθόδων πολιτικής καμπάνιας, όπως το να προσφέρει υπηρεσίες παγίδευσης πολιτικών αντιπάλων με αθέμιτους τρόπους, ή να αναδεικνύει τους σκελετών που έχουν στις ντουλάπες τους. Σαν να λέμε, παντρεύουν τα τεχνολογικά όπλα με τα παλιά τσεκούρια και δημιουργούν ένα υπερόπλο που μοιάζει ανίκητο. Χωρίς υπερβολή, μοιάζει σαν να χακάρουν τη δημοκρατία ακόμα πιο αποτελεσματικά απ’ ότι το έκανε στο παρελθόν η τηλεόραση, το ραδιόφωνο κι ο Τύπος. Μπροστά σ’ αυτό το άνευ προηγουμένου πείραμα άλωσης της δημοκρατικής διαδικασίας, η πολιτική διαφήμιση στην τηλεόραση και στο ραδιόφωνο μοιάζει εντελώς αθώα. Πρώτα δημιουργούν το πλήρες ψυχολογικό σου προφίλ, μετά φτιάχνουν τα μηνύματα που θα σε διεγείρουν και τέλος τεστάρουν τι περιεχόμενα, σε τι μορφή, και σε τι συχνότητα θα σε προσεγγίσουν για να κάνεις αυτό που πρέπει. Ειδικά για εσένα. Με τη συγκατάθεση των Μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το Facebook μια τρομερή μηχανή παρακολούθησης, δίνει τα δεδομένα στην Cambridge Analytica, μια τρομερή μηχανή χειραγώγισης κι οι πολιτικοί αξιοποιούν τα εργαλεία για να κερδίσουν εκλογές. Κι όλα αυτά στη σκιά, σε καθεστώς μυστικότητας.

Ποιος αποφάσισε ότι εφεξής αυτός θα είναι ο τρόπος διεξαγωγής της πολιτικής διαμάχης; Που είναι η υπόσχεση της διαφάνειας, της λογοδοσίας, της ανοιχτότητας που θα έφερνε το διαδίκτυο; Που είναι η απελευθερωτική δύναμη της τεχνολογίας; Πως θα προστατευθεί ο πολίτης, πως θα προστατευθεί η δημοκρατία απ’ αυτή την ακραία επίθεση; Δε θέλω να είμαι μάντης κακών, αλλά δύσκολα θα προκύψουν σοβαρές λύσεις. Είναι μια πρόκληση που πρέπει να μας απασχολήσει όλους.

5 eksousiaΠριν από 10 χρόνια έγραψα και δημοσίευσα δύο βιβλία τα οποία σχετίζονταν με το δημόσιο χώρο και τη διαφήμιση. Τα ‘σχέδια πόλης’ ήταν ένα είδος έντυπου ντοκιμαντέρ που κατέγραφε τον ανταγωνισμό γκραφιτάδων και διαφημιστών για την κυριαρχία στο δημόσιο χώρο, ενώ η ‘πέμπτη εξουσία’ επιχειρούσε να δομήσει έναν αντίλογο στο διαφημιστικό μονόλογο, κυρίως μέσα απ’ την υπεράσπιση της ανεξάρτητης δημοσιογραφικής σκοπιάς.

sxediapolis.gifΣήμερα, 10 χρόνια μετά, δεν έχουν αλλάξει πολλά. Σίγουρα η υπαίθρια διαφήμιση έχει υποχωρήσει παραπάνω από αισθητά χάρη στις συντονισμένες ενέργειες μιας χούφτας ανθρώπων και της βούλησης του Γιώργου Παπανδρέου,αλλά ο δημόσιος χώρος εξακολουθεί να είναι το προνομιακό πεδίο άσκησης εξουσίας τόσο των ατάκτων όσο και όσων έχουν την οικονομική δύναμη να τον εκμισθώσουν, νόμιμα ή παράνομα. Η μεγάλη βέβαια αλλαγή είναι ότι οι προβληματικές του δημόσιου χώρου έχουν τώρα μεταφερθεί με μεγαλύτερη ένταση στο Διαδίκτυο.

Τον Ιούλιο του 2006 διοργανώσαμε μαζί με τον εκδοτικό οίκο που έβγαλε τα δυο βιβλία, τη Νεφέλη, μια εκδήλωση για τα βιβλία και καλέσαμε ένα δημοσιογράφο κι έναν πολιτικό για να τα παρουσιάσουν. Μου έκαναν την τιμή να μιλήσουν ο δημοσιογράφος Θανάσης Αντωνίου κι ο υποψήφιος τότε δήμαρχος Αθηναίων, και νυν πρωθυπουργός της χώρας, Αλέξης Τσίπρας. Δείτε πόσο ενδιαφέροντα είναι αυτά που λένε μέσα απ’ το πρίσμα μιας δεκαετίας μετά.

Όσο με αφορά, 10 χρόνια μετά, έχοντας εμπλουτίσει την οπτική μου, κατανοώ ότι η επιθετικότητά μου εκείνη την εποχή ήταν τελικά ωφέλιμη. Αν δεν είχα εκείνη την αφετηρία πιθανότατα δε θα εμπλεκόμουν στην κίνηση ενάντια στην παράνομη υπαίθρια διαφήμιση, δε θα είχα κάνει τις ‘φονικές διαφημίσεις’, και δε θα είχα βοηθήσει στο να υπάρξει ένα μετρήσιμο αποτέλεσμα που σώζει ανθρώπινες ζωές. Σίγουρα το βιβλίο μου ήταν αρκετά σκληρό. Μπορεί να μη δημιούργησε μεγάλη συζήτηση, μπορεί να γράφτηκαν λίγα για το θέμα του, αλλά βοήθησε έστω να ευαισθητοποιηθούν κάποιοι άνθρωποι και να δοθεί μια λύση στο πρόβλημα της παράνομης υπαίθριας διαφήμισης. (περισσότερα…)

Ο απεγκλωβισμός του Σταυρουλάκη

Ολοκλήρωσα αυτό το ντοκιμαντέρ το Φεβρουάριο του 2010. Επειδή δεν είχα καμία απολύτως χρηματοδότηση, έκανα ένα ανοιχτό κάλεσμα απ’ αυτό το blog και κατάφερα να συγκεντρώσω 450 Ευρώ, με τα οποία καλύφθηκε ένα μέρος του μοντάζ. Κανένα κανάλι, καμία εφημερίδα, κανένας φορέας, κανένα Μέσο από όσα προσέγγισα δε θέλησε να προβάλλει την ταινία. Ωστόσο, προβλήθηκε με επιτυχία στο 12ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης, όπου κι έλαβε την τρίτη θέση στην ψηφοφορία του κοινού. Επίσης προβλήθηκε σε διάφορες δημόσιες εκδηλώσεις στη Θεσσαλονίκη, στην Κρήτη, στην Καλαμάτα κ.α. Αν θέλετε να συμβάλετε στην προσπάθεια αποπληρωμής του χρέους μου για να κάνω την ταινία, μπορείτε να κάνετε μια δωρεά πατώντας επάνω στο κουμπί του Paypal, που βρίσκεται δεξιά. Ευχαριστώ.

Beware: Killing Ads

The documentary reveals for the first time the enormous scandal that concerns illegal billboard advertising in Greece. It investigates the corruption, interests and large amounts of money at stake, but mainly it focuses on the human dimension of the problem, following the struggle for justice of a father whose son was killed by an illegal billboard. Illegal billboards are only one symptom of the broader problem of Road Safety in this country, which has evolved into a civil war involving mayors, politicians and advertising companies. As is mentioned in the film: “The victims of car accidents during the last 50 years in Greece have exceeded the number of dead from all the wars the country was involved in during the 20th century”.

The documentary is self-made. No channel, public or private, wanted to broadcast it. I crowdsourced the idea and i collected 450 Euro. Now i’m  trying to pay my debt, so if you wish to contribute to this struggle please make a donation. Thank you.

BEWARE: KILLING ADS

Προσοχή: Φονικές διαφημίσεις, 2010, 55′

Beware: Killing Ads, 2010, 55′

Ένας ερευνητής έχει πει ότι το ένα τρίτο των κριτικών στο Διαδίκτυο είναι πλαστό. Αρκετοί άλλοι θεωρούν ότι το νούμερο αυτό είναι ακόμα μεγαλύτερο. Στην Κίνα, το Κόμμα πληρώνει 50 σεντς για κάθε καλή αναφορά στο Διαδίκτυο, δημιουργώντας στρατιές καλοθελητών. Η πρακτική ονομάζεται Astroturfing. Πήρε το όνομά της από μια μάρκα πλαστικού γρασιδιού. Και στο Διαδίκτυο γνωρίζει μέρες δόξας.

Όταν έγραφα το βιβλίο για τα μπλογκ, είμασταν ακόμα στην αρχή του φαινομένου. Σήμερα, η έκρηξη των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης έχει κάνει ακόμα πιο ελκυστική την πλαστοπροσωπία και την παραπλάνηση. Εταιρείες, πολιτικά κόμματα, οργανισμοί και ιδιώτες, μπορούν εύκολα να εξαγοράσουν θετικές αναφορές, και να παραπλανήσουν το κοινό που δεν έχει τα εργαλεία και τον χρόνο να υποβάλλει στη βάσανο της εξακρίβωσης τις πληροφορίες. Δεν είναι απλό να φιλτραριστεί τόσο μεγάλος όγκος πληροφορίας.

Το δύσκολο είναι να εκθέσεις την καθεμιά περίπτωση χωριστά. Χρειάζονται τεράστιοι πόροι για να ερευνηθεί όλος αυτός ο όγκος της διαδικτυακής πληροφορίας. Σε πρώτο επίπεδο χρειάζεται να καταστήσουμε την πρακτική του astroturfing ηθικά απαράδεκτη. Όταν πέφτει στην αντίληψή μας μια προσπάθεια πλαστοπροσωπίας, πλαστής κριτικής, θα πρέπει να την αποκαλύπτουμε και να την εκθέτουμε. (περισσότερα…)

Τα Μέσα και κυρίως η διαφήμιση, έχουν δημιουργήσει μια τερατώδη εικόνα γυναίκας. Είναι ανορεξική, υποτακτική, ηλίθια, πονηρή, έχει μεγάλο νεανικό στήθος, καλογυμνασμένα οπίσθια, έχει βλέμμα που υπόσχεται σεξ με ταπεινώσεις, και το μόνο που την απασχολεί είναι πώς θα ικανοποιήσει τους κυνικούς άντρες. (περισσότερα…)

Αν στο επόμενο βιβλίο μου έγραφα:

Μέσα στην αναστάτωσή του είχε ξεχάσει την αγαπημένη του Samsonite τσάντα στο ταξί. Τα νεύρα του ήταν τεντωμένα γιατί μόλις τον είχαν διαγράψει απ’ την οργάνωση. Κι η ανησυχία του μεγάλωνε όσο συνειδητοποιούσε τί θα γινόταν αν κάποιος αποκτούσε πρόσβαση στο MacBook Pro που βρισκόταν μέσα στη Samsonite του.

Αν είχα πληρωθεί απ’ τις εν λόγω εταιρείες για να διαφημίσω στους ανυποψίαστους αναγνώστες μου τα προϊόντα τους, δε θα είχα παραβιάσει έναν άγραφο κανόνα του συμβολαίου που υπογράφει ένας συγγραφέας με το αναγνωστικό κοινό; Όταν διαβάζεις ένα μυθιστόρημα δεν αναμένεις καθοδήγηση καταναλωτικών συμπεριφορών. Σίγουρα τα αφηγηματικά έργα επηρεάζουν τους ανθρώπους πολύ βαθειά. Όταν όμως ο δημιουργός δέχεται υποβολές σε σχέση με το περιεχόμενο των δράσεών του, αρχίζουμε να αμφισβητούμε όχι μόνο την κρίση, αλλά και τις προθέσεις του. (περισσότερα…)