Σκέψεις για την ερευνητική δημοσιογραφία με αφορμή το Spotlight.

Αριστερά ο ηθοποιός, και δεξιά ο δημοσιογράφος.
Αριστερά ο ηθοποιός Μαρκ Ραφάλο, δεξιά ο δημοσιογράφος Μάικλ Ρεζέντες.


Είδα το Spotlight και θυμήθηκα γιατί αγαπώ τη δημοσιογραφία και την έρευνα. Η ταινία είναι ένας ύμνος στην ερευνητική δημοσιογραφία. Βλέποντας κανείς τον επίμονο αγώνα μιας δημοσιογραφικής ομάδας να αποκαλύψει ένα μεγάλο σκάνδαλο της καθολικής εκκλησίας συνειδητοποιεί πόσο δύσκολη, απαιτητική και συναρπαστική είναι η δουλειά της έρευνας και της δημοσίευσής της.

“Όλοι γνωρίζαμε, αλλά κανείς δε μιλούσε”: να ένα μοτίβο που διαπερνά τις κοινωνίες. Να ένα μοτίβο που καλείται να σπάσει η δημοσιογραφία, φέρνοντας στο φως αυτά που μένουν επίμονα στην αφάνεια.

Σταχυολογώ παρακάτω μερικές σκέψεις για την ερευνητική δημοσιογραφία, που έκανα με αφορμή την ταινία:

  • Η ερευνητική δημοσιογραφία είναι μια κατ’ εξοχήν πράξη θάρρους. Εκεί που όλοι βολεύονται, ο δημοσιογράφος αποφασίζει συνειδητά να παίξει το ρόλο της αλογόμυγας, να ενοχλήσει, να αναστατώσει, να ταράξει τα νερά της επίπλαστης ησυχίας.
  • Η έρευνα απαιτεί υπομονή κι επιμονή. Χρειάζεται χρόνος, και μεγάλα αποθέματα υπομονής για να αποκαλυφθεί η βρωμιά στο μεγαλείο της. Αυτή η δουλειά δεν είναι ούτε για τους οκνηρούς, ούτε για τους προχειρολόγους. Υπάρχουν λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά, και χοντροκομμένα γεγονότα που περνούν απαρατήρητα.
  • Δε λέγεται τυχαία λαγωνικό ο ερευνητής. Κινείται με την όσφρηση, με το ένστικτο, αλλά και με τη μεθοδικότητά του.
  • Η ερευνητική δημοσιογραφία απαιτεί ξεκοκάλισμα αρχείων, γραπτών πηγών, αλλά σε μεγάλο βαθμό απαιτεί χειρισμό ανθρώπων, ώστε να μιλήσουν.
  • Η ερευνητική δημοσιογραφία προϋποθέτει ανεξαρτησία, δηλαδή ελευθερία, παρρησία, υπεράσπιση του αδύναμου, αμεροληψία.
  • Η ερευνητική δημοσιογραφία χρειάζεται σοβαρή επένδυση. Η ομάδα spotlight είχε χρόνο και χώρο για να ασχοληθεί μονοθεματικά με την έρευνά της. Η ερευνητική δημοσιογραφία χρειάζεται ταλέντο, ομάδα και χρήματα.
  • Η δημοσιογραφία ΔΕΝ είναι δημόσιες σχέσεις.
  • Η ερευνητική δημοσιογραφία είναι το αιχμηρό αντικείμενο που σπάει το νοσηρό απόστημα για να απελευθερωθεί το πύον και να ξεκινήσει η θεραπευτική διαδικασία.

Είδα χθες το On the road του Βάλτερ Σάλες και θυμήθηκα την εποχή που διάβασα το ομώνυμο βιβλίο του Τζακ Κέρουακ. Όπως κάθε έφηβος που σέβεται τον εαυτό του κολύμπησα κι εγώ στο επικίνδυνο σύμπαν του Ντην Μόριαρτυ (Νιλ Κάσαντυ) και του Σαλ Παραντάιζ (Τζακ Κέρουακ) κάνοντας κι εγώ τους μπίτνικς ήρωες που συμβόλιζαν τη φυγή, την ελευθερία, το ταξίδι, την ενηλικίωση, τον πειραματισμό. Μετά διάβασα Ουίλιαμ Μπάροουζ κι Άλεν Γκίνσμπεργκ κι ήρθα ακόμα περισσότερο στα ίσα μου. Αυτά τα κείμενα δεν είναι απλές αφηγήσεις που αντικατοπτρίζουν μια συγκεκριμένη ιστορική φάση, είναι παρανοϊκές γροθιές που σκάνε στο σαγόνι ενός παρανοϊκού μοντέλου ύπαρξης. Τότε, δεν καταλάβαινα και πολλά. Περισσότερο με ενθουσίαζε ο τρόπος ζωής των συγγραφέων, παρά τα ίδια τα έργα τους, παρότι ψυχανεμιζόμουν ότι είχαν κάνει φοβερή δουλειά. Σήμερα όμως νιώθω ότι μπορώ να αποκωδικοποιήσω καλύτερα τον κόσμο τους. Οι ήρωες του Κέρουακ πάσχιζαν να δώσουν νόημα στις ζωές τους, ενώ γύρω τους ο κοσμος όδευε προς το μη νόημα, προς το κενό. Το φορτίο αυτό όμως ήταν αβάσταχτο. Για να το σηκώσουν έπρεπε να περιπλανηθούν στην άγρια μεριά του δρόμου, να ρισκάρουν και τελικά να νικηθούν.

on-the-road-movie-wallpaper03

Η ταινία του Σάλες είναι πολύ καλή. Αποδίδει με ευκρίνεια την ατμόσφαιρα, το κλίμα, την αύρα του βιβλίου που διάβασα στην εφηβεία μου. Οι εικόνες μιας Αμερικής αντιφατικής, μιας Αμερικής όμορφης κι αποτρόπαιης μαζί, μιας Αμερικής που είναι έτοιμη να ξεσπάσει, στοιχειώνουν ακόμα και τώρα το βλέμμα μου, και σωματοποιούν τους άυλους πρωταγωνιστές του βιβλίου. Ο Μόριαρτυ κι ο Πάρανταιζ περιδινίζονται σ’ ένα τοπίο ονείρου, με ναρκωτικά, σεξ και τζαζ. Η πουριτανική κοινωνία δεν τους ενδιαφέρει, γιατί εκείνοι καίγονται να ζήσουν με τους δικούς τους όρους. Είναι εκείνοι που καίγονται σαν τα κίτρινα Ρωμαϊκά κεριά. Οι τρελοί που ποτέ δε χασμουριούνται, που ποτέ δε λένε κοινότοπα πράγματα. Οι τύποι των οποίων ήρωας ήταν ένας καταραμένος, ο Αρθούρος Ρεμπώ. (περισσότερα…)

Το Twitter είναι μια πλατφόρμα Κοινωνικής Δικτύωσης με μισό δισεκατομμύριο χρήστες σε όλο τον πλανήτη. Πρόκειται απλά για μια περαστική μόδα ή για κάτι περισσότερο; Γιατί είναι τόσο δημοφιλές; Ποιά είναι η επίδρασή του στην πολιτική; Πώς συνέβαλλε στην Αραβική άνοιξη; Πώς επηρεάζει τις κοινωνικές μας συμπεριφορές και την ψυχολογία μας; Σε τί αφορά τελικά η χρήση του;

Στο ντοκιμαντέρ μοιράζονται τις σκέψεις τους γι’ αυτό το νέο Μέσο του διασυνδεδεμένου κόσμου έλληνες χρήστες και παγκοσμίου φήμης ειδικοί και κριτικοί.

Το “Ακολούθησέ με” εξερευνά την υπόσχεση, τους κινδύνους και τα όρια της νέας εποχής των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Ουσιαστικά μάς προσφέρει μια ματιά πάνω στο ψηφιακό κι εικονικό μας παρόν.

Το Μάιο του 2010 ξεκίνησα να γυρίζω ένα ντοκιμαντέρ για την πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης Twitter. Μου πήρε 3 ολόκληρα χρόνια για να το ολοκληρώσω. Μέσα σ’ αυτό το διάστημα έχουν γίνει πολλά. Ήδη χρησιμοποιώ το Twitter  4 χρόνια και το facebook 5 χρόνια. Είμαι μπλόγκερ σχεδόν μια δεκαετία πια κι έχουν περάσει 5 χρόνια από τότε που προβλήθηκε το προηγούμενο ντοκιμαντέρ μου που αφορούσε στα μπλογκ, όπως και το σχετικό βιβλίο μου.

(περισσότερα…)

Κίμων Τσακίρης
Κίμων Τσακίρης

Ο Κίμων Τσακίρης είναι ένας σκηνοθέτης με τη δική του ιδιαίτερη ματιά. Τα ντοκιμαντέρ του είναι εμποτισμένα με σαρκασμό, λεπτή κι άλλοτε πιο ζωηρή ειρωνεία, και διακατέχονται πάντα από μια λοξή ανάγνωση της πραγματικότητας. Το στυλ του είναι αναγνωρίσιμο, ενίοτε προβοκατόρικο, και σίγουρα ελκυστικό. Ο Τσακίρης καθρεφτίζει στους θεατές έναν εαυτό παράδοξο και αντιφατικό. Οι ίδιοι οι ήρωές του είναι παράδοξοι κι αντιφατικοί και γι’ αυτό προκαλούν μια πληθώρα συναισθημάτων. Δεν ξέρεις αν πρέπει να γελάσεις μαζί τους, να θυμώσεις μαζί τους, ή να τους λυπηθείς. Κλαυσίγελως. Ή αλλιώς, ένα μειδίαμα, αυτή είναι ίσως κι η πιο συχνή στάση απέναντι στα ντοκιμαντέρ του Τσακίρη. (περισσότερα…)

Diewelle_posterΕίχα μια ιδέα προχθές. Να ενεργοποιήσει το Υπουργείο Παιδείας μια ομάδα εκπαιδευτικών που θα οργώσει τα σχολεία όλης της χώρας προβάλλοντας και συζητώντας την ταινία “Το Κύμα”. Να οργώσουν μ’ αυτή την ταινία για να υπάρχει η ευκαιρία να σπείρουν μετά, πριν μεταμορφωθεί σε άγονο τοπίο η χώρα όλη. Όσοι δεν την έχετε δει, ψάξτε την και δείτε την επειγόντως. Έγινε από δημιουργούς μιας χώρας που έζησε στο πετσί της τον φασισμό και το ναζισμό, γι’ αυτό έχει και τεράστια αξία ως κίνηση αυτογνωσίας. Είναι εξαιρετικά επίκαιρη και πρέπει να τη δουν τόσο γονείς όσο και παιδιά. Να σταλούν λοιπόν στα σχολεία όλης της χώρας άνθρωποι που θα δείξουν την ταινία και θα τη συζητήσουν παρουσία των δασκάλων και των καθηγητών. Αν το Υπουργείο, αλλά και η ίδια η κυβέρνηση είχαν αντανακλαστικά και παρατηρούσαν προσεκτικά αυτό που συμβαίνει, θα είχαν πράξει εδώ και καιρό κάτι ανάλογο.

Όμως ακόμα δεν είναι αργά.

Καταλαβαίνω ότι ο κρατικός μηχανισμός αργεί πάρα πολύ κι είναι φοβερά δυσκίνητος. Χρειάζεται σίγουρα ευελιξία και ενεργοποίηση παροπλισμένων δυνάμεων, επιβράβευση ευσυνείδητων λειτουργών για να προκύψουν τέτοιες πράξεις. Είναι επείγουσες. Όσο βαθαίνει η κρίση, τόσο φτωχαίνει η άλλη κρίση, η διανοητική. Γι’ αυτό θέλουμε περισσότερη ευελιξία και αντανακλαστικά απ’ τις ηγεσίες. Αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να παρακαμφθεί η γραφειοκρατία ας γίνει. Οτιδήποτε θα μπορούσε να σταματήσει την επέλαση του σκοταδιού, νομίζω ότι είναι στη σωστή κατεύθυνση. Μόνο με γνώση, με παιδεία μπορεί να ανακοπεί ο εκβαρβαρισμός της κοινωνίας. Λύσεις υπάρχουν, και ιδέες. Το θέμα είναι να βρεθεί η κρίσιμη μάζα που θα πιέσει για να υιοθετηθούν. Ακούει κανείς στο Υπουργείο; (περισσότερα…)

Είδα χθες το Εξαιρετικά δυνατά & Απίστευτα Κοντά, την ταινία του Stephen Daldry που βασίστηκε στο εξαιρετικό μυθιστόρημα του Jonathan Safran Foer για το οποίο είχα γράψει πριν από μερικούς μήνες αυτό το κείμενο. Το φιλμ είναι πάρα πολύ συγκινητικό, αποδίδει το πνεύμα του βιβλίου και διδάσκει ανθρωπιά. Αυτό που βλέπουμε να ξετυλίγεται στην οθόνη είναι ένα δράμα πολύ καθημερινό, είναι η απώλεια ενός ανθρώπου και οι συνέπειές της στη ζωή των αγαπημένων του ανθρώπων. Ο 11χρονος Όσκαρ χάνει τον πατέρα του, κι η μητέρα του χάνει τον αγαπημένο της. Το ιστορικό υπόβαθρο της ταινίας μπορεί να γίνει ως κι αδιάφορο. Ο θάνατος έρχεται απ’ την τρομοκρατική επίθεση στους Δίδυμους Πύργους, αλλά θα μπορούσε να ερχόταν από αμερικανικό βομβαρδισμό, από οποιαδήποτε βία. Ο παραλογισμός είναι ίδιος. Η απώλεια ενός νέου ανθρώπου είναι παράλογη, δε δικαιολογείται με τίποτα απ’ τους κοντινούς της. Είναι ένα καθημερινό ολοκαύτωμα. Και το κυριότερο: η απώλεια ενός νέου ανθρώπου είναι απώλεια ενός ολόκληρου κόσμου. Ο 11χρονος Όσκαρ μάς δείχνει ότι δεν έχασε απλά τον πατέρα του, έχασε ένα μεγάλο κομμάτι του κόσμου του. Η δική του ιστορία είναι μια ιστορία αναζήτησης. Δε θα σταματήσει να ψάχνει μέχρι να βρει. Και βρίσκει. Γιατί η απώλεια είναι τελικά και κέρδος. Είναι ίσως το ίδιο το νόημα της ζωής.

Είμαι πολύ λυπημένος. Έχω το ίδιο συναίσθημα πόνου κι αδικίας που έχω νιώσει δεκάδες φορές όταν έρχομαι κοντά, πολύ κοντά στο θάνατο. Κι αυτό δε συμβαίνει σπάνια, αφού τα τελευταία χρόνια ασχολούμαι με τα τροχαία εγκλήματα και την οδική ασφάλεια.

Σήμερα το βράδυ χάθηκε ένας ποιητής, ένας άνθρωπος που με ενέπνευσε και μ’ έκανε να αγαπήσω τον κινηματογράφο, να σκεφτώ ότι αυτή η τέχνη μπορεί να είναι και ποίηση και δοκίμιο και κείμενο. Σκοτώθηκε ο σκηνοθέτης Θόδωρος Αγγελόπουλος στα 77 του χρόνια. Τον αφήσαμε με τα χίλια ζόρια και λόγω της επιμονής του να κάνει τις ταινίες του, τον τιμήσαμε με μισή καρδιά και τον σκοτώσαμε στην κρύα άσφαλτο, όπως σκοτώνουμε καθημερινά δεκάδες και χιλιάδες συμπολίτες μας. Αυτή είναι η μεγάλη ειρωνεία και η κυριολεξία του θανάτου ενός μεγάλου ποιητή: να χαθεί απ’ τον πιο εξοργιστικό και κοινότοπο λόγο, από ένα τροχαίο, στην άσφαλτο, ενώ γύριζε την τελευταία ταινία του, ενώ έγραφε το τελευταίο του ποίημα. (περισσότερα…)