Παρότι πιστεύω ότι είναι λάθος να διαφημίζονται διαδικτυακά προϊόντα αυτού του είδους, θα ήθελα να συμβάλω στο διάλογο με κάποιες σκέψεις μου.

  1. Κατ’ αρχάς θεωρώ ότι δεν ωφελεί η καλλιέργεια κλίματος πανικού. Τα μέσα ενημέρωσης κι οι δημοσιογράφοι έχουν μεγάλη ευθύνη σε σχέση με τον τρόπο που καλύπτουν περιστατικά αυτοτραυματισμών ή ακόμα κι αυτοκτονιών που οφείλονται στο σχετικό μιμίδιο.
  2. Για να κινδυνεύσει ένα παιδί από οποιοδήποτε κήτος σημαίνει ότι το έχουμε αφήσει να κολυμπά μόνο του στον ωκεανό. Οι φάλαινες δεν ψαρεύουν στα ρηχά. Απ’ την άλλη, ακόμα και στα ρηχά ελλοχεύουν κίνδυνοι. Γι’ αυτό χρειάζεται υπεύθυνη ενημέρωση.
  3. Όταν μιλάω για βαθιά νερά, εννοώ την ελεύθερη χωρίς περιορισμούς κι εποπτεία χρήση του διαδικτύου από ανήλικους.
  4. Η «Πρόκληση της μπλε φάλαινας» αξιοποιεί το gamification. Μετατρέπει μια αυτοκαταστροφική πράξη σε παιχνίδι. Κάνει τη συμμετοχή ακαταμάχητη και δεσμεύει μέσω εθιστικών τεχνικών.
  5. Ένα απ’ τα δομικά χαρακτηριστικά του διαδικτύου είναι ο κονφορμισμός. Μιλάμε για μια μηχανή που ευνοεί την αντιγραφή. Συμπεριφορές, ιδέες, τάσεις αντιγράφονται στη στιγμή και υιοθετούνται μαζικά.
  6. Η πρόκληση της μπλε φάλαινας είναι ένα διαδικτυακό μιμίδιο. Το μιμίδιο είναι μια πράξη, μια εικόνα, μια στάση που λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής. Κάποιος δίνει το έναυσμα και σε ελάχιστο διάστημα γίνεται παγκόσμια τάση.
  7. Αν θέλει κάποιος να προστατεύσει τα παιδιά και την οικογένειά του, θα πρέπει να ενημερωθεί κατάλληλα. Δεν αφήνουμε ανήλικα παιδιά μόνα τους να πλοηγούνται στο διαδίκτυο χωρίς να έχουμε γνώση του τι κάνουν εκεί. Στρέφουμε τη χρήση σε θετικές επιλογές. Συζητάμε διαρκώς τις επιλογές και τις ρουτίνες τους. Είμαστε οι μέντορές τους.
  8. Ένας πανικοβλημένος γονιός που απαγορεύει τα πάντα είναι εξίσου έκθετος μ’ έναν εντελώς αδιάφορο ή αδαή γονιό. Χρειαζόμαστε μια νέα ισορροπία.
  9. Σχολεία, εκπαιδευτικά ιδρύματα, μέσα ενημέρωσης, σύλλογοι γονέων χρειάζεται να φτιάξουν ομάδες ευαισθητοποίησης και διαλόγου για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν με την τεχνολογία.
  10. Τα ανήλικα παιδιά χρειάζεται να αναπτύξουν ψηφιακές δεξιότητες όχι μόνο στο επίπεδο της προστασίας και της ασφάλειας, αλλά και της δημιουργίας, της επικοινωνίας, της γνώσης. Είναι άδικο το διαδίκτυο, μια εκπληκτική τεχνολογία να απασχολεί τα media μόνο ως ένας τόπος εγκλήματος και απαξίωσης της ανθρώπινης ζωής.    

 

Σκέψεις για την ερευνητική δημοσιογραφία με αφορμή το Spotlight.

Αριστερά ο ηθοποιός, και δεξιά ο δημοσιογράφος.
Αριστερά ο ηθοποιός Μαρκ Ραφάλο, δεξιά ο δημοσιογράφος Μάικλ Ρεζέντες.


Είδα το Spotlight και θυμήθηκα γιατί αγαπώ τη δημοσιογραφία και την έρευνα. Η ταινία είναι ένας ύμνος στην ερευνητική δημοσιογραφία. Βλέποντας κανείς τον επίμονο αγώνα μιας δημοσιογραφικής ομάδας να αποκαλύψει ένα μεγάλο σκάνδαλο της καθολικής εκκλησίας συνειδητοποιεί πόσο δύσκολη, απαιτητική και συναρπαστική είναι η δουλειά της έρευνας και της δημοσίευσής της.

“Όλοι γνωρίζαμε, αλλά κανείς δε μιλούσε”: να ένα μοτίβο που διαπερνά τις κοινωνίες. Να ένα μοτίβο που καλείται να σπάσει η δημοσιογραφία, φέρνοντας στο φως αυτά που μένουν επίμονα στην αφάνεια.

Σταχυολογώ παρακάτω μερικές σκέψεις για την ερευνητική δημοσιογραφία, που έκανα με αφορμή την ταινία:

  • Η ερευνητική δημοσιογραφία είναι μια κατ’ εξοχήν πράξη θάρρους. Εκεί που όλοι βολεύονται, ο δημοσιογράφος αποφασίζει συνειδητά να παίξει το ρόλο της αλογόμυγας, να ενοχλήσει, να αναστατώσει, να ταράξει τα νερά της επίπλαστης ησυχίας.
  • Η έρευνα απαιτεί υπομονή κι επιμονή. Χρειάζεται χρόνος, και μεγάλα αποθέματα υπομονής για να αποκαλυφθεί η βρωμιά στο μεγαλείο της. Αυτή η δουλειά δεν είναι ούτε για τους οκνηρούς, ούτε για τους προχειρολόγους. Υπάρχουν λεπτομέρειες που κάνουν τη διαφορά, και χοντροκομμένα γεγονότα που περνούν απαρατήρητα.
  • Δε λέγεται τυχαία λαγωνικό ο ερευνητής. Κινείται με την όσφρηση, με το ένστικτο, αλλά και με τη μεθοδικότητά του.
  • Η ερευνητική δημοσιογραφία απαιτεί ξεκοκάλισμα αρχείων, γραπτών πηγών, αλλά σε μεγάλο βαθμό απαιτεί χειρισμό ανθρώπων, ώστε να μιλήσουν.
  • Η ερευνητική δημοσιογραφία προϋποθέτει ανεξαρτησία, δηλαδή ελευθερία, παρρησία, υπεράσπιση του αδύναμου, αμεροληψία.
  • Η ερευνητική δημοσιογραφία χρειάζεται σοβαρή επένδυση. Η ομάδα spotlight είχε χρόνο και χώρο για να ασχοληθεί μονοθεματικά με την έρευνά της. Η ερευνητική δημοσιογραφία χρειάζεται ταλέντο, ομάδα και χρήματα.
  • Η δημοσιογραφία ΔΕΝ είναι δημόσιες σχέσεις.
  • Η ερευνητική δημοσιογραφία είναι το αιχμηρό αντικείμενο που σπάει το νοσηρό απόστημα για να απελευθερωθεί το πύον και να ξεκινήσει η θεραπευτική διαδικασία.

IMG_20150804_235621Έβγαινα από ένα θερινό κινηματογράφο παραθεριστικού θέρετρου της Χαλκιδικής. Ένιωθα τυχερός που βρισκόμουν σ’ εκείνο το ευλογημένο μέρος. Στην έξοδο, ακριβώς μπροστά στην παραλία οι φοίνικες γεμάτοι σκουπίδια. Λύπη. Απογοήτευση.

Η εικόνα μ’ έκανε να σκεφτώ για ακόμα μια φορά ότι ο καθρέφτης μας είναι η καθημερινότητά μας, αυτά που πράττουμε από συνήθεια. Είναι ο τρόπος που οδηγούμε, ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τα σκουπίδια, τους δημόσιους χώρους μας.

Σε 2 εβδομάδες έχουμε για μια ακόμα φορά εκλογές. Κι ελάχιστοι πολιτικοί μιλούν για τον καθρέφτη μας: (περισσότερα…)

Για τέταρτη χρονιά, επέλεξα και φέτος να είμαι offline επί ένα μήνα. Ολοκληρωτικά. Ούτε Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, ούτε μπλογκ, ούτε καν τηλεόραση. Ολόκληρο τον Αύγουστο αποσύρθηκα εκτός Μέσων στο καταφύγιό μου, για να αποτοξινωθώ, να ανανεωθώ, να χάσω το περιττό ψηφιακό βάρος, και να ανακτήσω την ψυχική μου υγεία. Κατόρθωσα να τηρήσω με ευλάβεια την απόφασή μου κάνοντας μόνο μια εξαίρεση στο τσεκάρισμα των email, δύο φορές την εβδομάδα, κι απαντώντας αυστηρά σε πέντε μηνύματα επαγγελματικού ενδιαφέροντος.

Επί ένα μήνα έζησα μια πολύ διαφορετική ζωή.
Τα συμπεράσματά μου δε διαφέρουν από εκείνα των προηγούμενων ετών [2012 2013 2014]. (περισσότερα…)

Προβληματίζομαι πολύ όταν βλέπω ανθρώπους μαζικά να κοροϊδεύουν ανθρώπους για ένα κουσούρι τους. Άλλον τον κοροϊδεύουν γιατί του λείπει κάτι, άλλον γιατί του περισσεύει. Κουφοί, κουτσοί, χοντροί, στραβοί, κοντοί, ανορθόγραφοι, αμόρφωτοι, ακαλαίσθητοι, ντεμοντέ, βλάκες, αργόστροφοι, άμουσοι, άμπαλοι, ανέραστοι, όλοι ανεξαιρέτως θα μπουν κάποια στιγμή στο στόχαστρο του ειρωνικού όχλου σχολιαστή. Γιατί δε μπορούμε να αντέξουμε τη διαφορά και καταφεύγουμε στην κοροϊδία τόσο εύκολα; Τόσο πολύ μας φοβίζει το κουσούρι; Γιατί δυσκολευόμαστε να αποδεχτούμε το μειονέκτημα του άλλου; Είναι τόσο δύσκολο να καταλάβουμε ότι το κουσούρι, στην πραγματικότητα, δεν είναι μειονέκτημα αλλά πλεονέκτημα του άλλου;

Εκτός από χοντροκομμένη, η επίμονη κοροϊδία βάζει και τα θεμέλια για να αναπτυχθούν μνησίκακες κι εκδικητικές συμπεριφορές σ’ αυτόν που τη δέχεται. Είναι δείγμα πολιτισμού να σταματά η κοροϊδία έγκαιρα, πριν γίνει βάρος στον άλλον. Επειδή όλοι έχουμε τα κουσούρια μας, είναι άδικο να την πληρώνουν μόνο λίγοι. Όταν βρεθείς στη θέση του μειονεκτούντος καταλαβαίνεις ότι το πρόβλημα δεν είναι δικό σου, αλλά εκείνων που σε κορϊδεύουν, καθώς δε βλέπουν το αυτονόητο: το κουσούρι είναι δοκιμασία. Όσοι δεν το αντιλαμβάνονται συνεχίζουν το πείραγμα, μέχρι να αποκτηνωθούν εντελώς και να αποκτήσουν το πλέον αποκρουστικό κουσούρι: να μην μπορούν να συναισθανθούν τον άλλον. Δεν πρόκειται περί πολιτικής ορθότητας, αλλά για στοιχειώδη κανόνα της ανθρώπινης ύπαρξης. Τα κουσούρια διδάσκουν πολλά περισσότερα απ’ ότι οι τεράστιες δυνατότητες ή η κανονικότητα. Άσε που πολλές φορές, το μεγαλειώδες απ’ τα κουσούρια παράγεται.

Είμαστε ένας χαιρέκακος λαός; Παρατηρώ γύρω μου, στο φυσικό περιβάλλον όπου κινούμαι αλλά και στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, ανθρώπους να χαίρονται με τις αποτυχίες των διπλανών τους, ή ακόμα χειρότερα να κάνουν ό,τι μπορούν για να αποτύχουν οι διπλανοί τους. Είναι σαν να μην αντέχουμε ως άτομα κι ως ομάδες, τις νίκες και τις επιτυχίες των άλλων, ίσως γιατί φοβόμαστε ότι αυτές θα αποκαλύψουν την ανεπάρκειά μας.

Τα επιτεύγματα μοιάζουν να μας προκαλούν αμηχανία γι’ αυτό τα αντιμετωπίζουμε πάντα με καχυποψία. Κάποιο μέσο θα είχε για να επιτύχει, σκεφτόμαστε. Ήταν τυχερός, είχε την τάδε εύνοια. Ο ανταγωνισμός μεταξύ μας είναι ακραίος, αλλά αυτό θα μπορούσε να είναι βιώσιμο αν αναγνωρίζαμε στην ύπαρξη κάποιων κανόνων μια ελάχιστη έστω αξιοκρατία. Τα πάμπολλα κρούσματα αναξιοκρατίας, η αδιαφάνεια, ο χαμηλός πήχης, η έλλειψη κουλτούρας δίκαιου παιχνιδιού, καθιστούν ακόμα πιο δύσκολο το να δεχτούμε ότι κάποιος διαπρέπει. Κι έτσι πρέπει όλοι να αποτύχουν. (περισσότερα…)

Ό,τι κι αν έχω δημιουργήσει είναι αποτέλεσμα συλλογικής εργασίας. Ακόμα και τα βιβλία, έργα που φαινομενικά γράφονται από ένα χέρι, είναι αποτέλεσμα εντατικής εργασίας πολλών ανθρώπων. Επομένως, ό,τι κι αν παραγάγω, ό,τι κι αν συνθέσω, θα εμπεριέχει πάντα μια θεμελιώδη αρχή: την αρχή της συνεργασίας. Η συνεργασία είναι μια υψηλή τέχνη, διότι απαιτεί συγκεκριμένες ποιότητες και καλλιέργεια του εαυτού. Στη χώρα μας, δε διδασκόμαστε να δρούμε συλλογικά. Εκπαιδευόμαστε όλοι από πολύ νωρίς στην καθαρά ατομική προσπάθεια και στον ανταγωνισμό. Η έννοια της συνεργασίας, στο ελληνικό σχολείο εξαντλείται σε κάποιες σποραδικές δραστηριότητες και σε μερικές θεωρητικού επιπέδου επικλήσεις ενός αόριστου ομαδικού πνεύματος. Όμως η ομαδικότητα, η συνεργατική όψη κάθε ανθρώπινης δράσης, δε μπορεί παρά να είναι στο κέντρο κάθε σοφής διδασκαλίας. (περισσότερα…)