Όσο εξελίσσεται η τεχνολογία διακίνησης πληροφοριών τόσο θα διογκώνονται οι προκλήσεις για τη δημοσιογραφία. Η διασπορά ψευδών ειδήσεων κι η παραπληροφόρηση, έχουν γίνει σήμερα ευκολότερες από ποτέ άλλοτε, εξαιτίας του διαδικτύου και των Μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Μπορεί το ψέμα στη δημόσια σφαίρα να είναι αρχαίο, αλλά o ψηφιακός πολιτισμός προσφέρει στην εξαπάτηση μοναδικές ευκαιρίες. Ένα απ’ τα πιο ακραία παραδείγματα όσων θα αντιμετωπίσουμε τα επόμενα χρόνια, εξαιτίας των νέων τεχνολογιών, είναι η ανάπτυξη και η τελειοποίηση λογισμικού επεξεργασίας ήχου και εικόνας με τη συνδρομή της τεχνητής νοημοσύνης.

Σε λίγο που καθένας θα είναι σε θέση να παραγάγει ένα αληθοφανές βίντεο ή ένα ηχητικό, βάζοντας στα χείλη του οποιουδήποτε ό,τι επιθυμεί, τότε τα όρια πραγματικού και πλαστού θα έχουν σχεδόν ακυρωθεί. Οι τεχνολογικές εταιρείες, οι πλατφόρμες, οι πάροχοι, οι δημοσιογράφοι, οι κυβερνήσεις με τις αρχές τους, όσοι διασταυρώνουν ειδήσεις, όλοι θα προσπαθήσουν να ελέγξουν το φαινόμενο, χωρίς αποτέλεσμα όμως. Άπαξ και βγει το τζίνι απ’ το λυχνάρι, εκτιμώ ότι δε θα υπάρξει επιστροφή. Ο δρόμος για το χάος και τον επακόλουθο ολοκληρωτισμό θα είναι ορθάνοιχτος.

Είναι αυτονόητο ότι θα πρέπει να εκπαιδευτούν οι πολίτες έτσι ώστε να είναι σε θέση να κρίνουν, και να διακρίνουν τις ειδήσεις απ’ τα ψεύδη. Κι είναι αυτονόητο, ότι οι δημοσιογράφοι θα φέρουν ένα πολύ μεγάλο μέρος της ευθύνης για όσα θα ακολουθήσουν. Δεν μπορώ πάντως να φανταστώ καλύτερη ευκαιρία για τη δημοσιογραφία, ώστε να ξαναδεί το ρόλο της και να εκτιμηθεί ως απαραίτητο συστατικό υγιών δημοκρατιών. Αν χάσει τη μάχη της εμπιστοσύνης η δημοσιογραφία, τότε θα χάσει η μάχη κι η δημοκρατία. Με αρωγό πάντα την δήθεν ουδέτερη τεχνολογία.

Διαβάζω σήμερα ότι το Πανεπιστήμιο Tufts εφηύρε ένα τσιπ, το οποίο επικολλάται στα δόντια και καταγράφει ως αισθητήρας τη χημική σύσταση των περιεχομένων που μπαίνουν στο στόμα. Ταυτόχρονα, αναλύει και στέλνει τα δεδομένα σε μια κινητή συσκευή. Η εφεύρεση έχει ιατρικό χαρακτήρα και ελπίζουν οι ερευνητές ότι θα σώσει πολλές ζωές. Οι εφαρμογές της επαφύονται στην ανθρώπινη δημιουργικότητα, δηλώνει ένας εκ των υπευθύνων του εργαστηρίου. Πράγματι, το τσιπάκι μπορεί να στείλει μήνυμα στο αυτοκίνητό σου, αφού έχεις πιει μερικά ποτά και να το κλειδώσει. Ή να προειδοποιήσει τους γιατρούς σου ότι τρως πολλά περισσότερα γλυκά απ’ όσο αντέχει το σύστημά σου. Κανείς δε θα αρνηθεί ότι στην ιατρική θα υπάρξουν πολλές επωφελείς χρήσεις από μια τέτοια τεχνολογία. Αλλά τι θα γίνει όταν τέτοιες συσκευές γίνουν ευρύτερα προσιτές στους πολίτες; Όταν θα μπορείς να κολλήσεις ένα τέτοιο αυτοκόλλητο σε οποιονδήποτε χωρίς να το καταλάβει;

Ζούμε σε μια κοινωνία παρακολούθησης. Έχουμε εθιστεί στην παρακολούθηση των άλλων και των εαυτών μας, έχουμε εξοικειωθεί να μας παρακολουθούν το καθετί, μας δίνει ασφάλεια προφανώς αυτό, κι είναι οικονομικά συμφέρον μάλιστα, κάνοντας πολλούς να μιλούν για την οικονομία της παρακολούθησης. Σε τι θα οδηγήσει όμως όλο αυτό; Ο άνθρωπος που ξέρει ότι τον παρακολουθούν τροποποιεί τη συμπεριφορά του, όχι πάντα προς το καλύτερο. Θα χάσουμε εντελώς την αυθεντικότητά μας; Θα γίνουμε όλοι ηθοποιοί στο Πανοπτικόν του Μπένθαμ; Ποιά είναι τα όρια της διαφάνειας; Δε θα αφήσουμε τίποτα κρυφό; Όλα θα γίνουν αντικείμενο προβολής και εκμετάλλευσης; Είμαστε διατεθειμένοι να πληρώσουμε τόσο υψηλό κόστος για να απαλλαγούμε απ’ το φόβο του θανάτου; Τα ερωτήματα είναι ατέλειωτα.

Στα αισθητηριακά μας όργανα προσθέτουμε τώρα τους τεχνητούς αισθητήρες. Εκχωρούμε ακόμα και την πιο μοίχια σκέψη μας στις μηχανές και παραχωρούμε αβίαστα κάθε δυνατή ιδιωτικότητα. Κι έτσι νιώθουμε ασφαλείς. Στα γυάλινα κουτιά μας. Ας το σκεφτούμε όσο ακόμα υπάρχει λίγος χρόνος μπροστά μας.

Χρησιμοποιώντας καθημερινά το Facebook και διαδρώντας με το περιεχόμενό του, του παρέχουμε αφειδώς δεδομένα για τις προτιμήσεις και το ποιόν μας, τροφοδοτώντας τον αλγόριθμό του με ολοένα και περισσότερο υλικό ώστε να μας στοχεύονται συναφείς με τα ενδιαφέροντά σου διαφημίσεις. Αυτό είναι το επιχειρηματικό μοντέλο της Facebook, δεν είναι σπουδαίο νέο. Η δωρεάν χρήση της πλατφόρμας μας παρέχεται με το τίμημα της θέασης διαφημίσεων. Όμως για να λειτουργήσει αυτό το μοντέλο χρειάζεται τα δεδομένα να είναι ακριβή και άφθονα, γι’ αυτό κάθε κίνησή μας εντός του καταγράφεται κι αναλύεται με όλο και πιο εξεζητημένους τρόπους. Η Facebook δεν μένει μόνο στα δεδομένα που της παρέχουμε ως χρήστες πατώντας πάνω σε συνδέσμους, πορφίλ, φωτογραφίες, ή και κάνοντας chat, αλλά με βάση τις συμπεριφορές μας κάνει και προβλέψεις, γεγονός που στο μέλλον θα πάρει ολοένα και πιο τρομακτικές διαστάσεις. Σκέφτομαι την εξέλιξη της πολιτικής καμπάνιας στο Facebook και με πιάνει κρύος ιδρώτας. Τα πρόσφατα παρεδείγματα των αμερικανικών εκλογών και του Brexit προσφέρουν ένα πρώτο παράδειγμα χρήσης του εν λόγω δικτύου, που το καθιστά πραγματικά ένα υπερόπλο χειραγώγισης κι επηρεασμού.

Γι’ αυτό νομίζω ότι έχει μεγάλο ενδιαφέρον να δει κάποιος τι αποκαλύπτει η εταιρεία για τον καθένα μας χωριστά. Πηγαίνοντας σ’ αυτή τη διεύθυνση, στο Your information > Your Categories βλέπεις τι λέει η εταιρεία ότι γνωρίζει για εσένα. Θεωρώ ότι είναι ήδη αρκετά για να έχει κάποιος μια πολύ πιο κριτική στάση απέναντί της. Ο χρήστης είναι κανονικότατα ένα παραμετροποιημένο προϊόν προς πώληση στους διαφημιζόμενους. Αυτό που βλέπουμε στο news feed είναι το αποτέλεσμα της ανάλυσης που γίνεται με βάση τα προσωπικά μας δεδομένα. Θα επανέλθω.