Τα Μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι η βαριά βιομηχανία προσοχής της οικονομίας της προσοχής. Το νόμισμα αυτής της οικονομίας είναι η προσοχή μας, πόρος εκ των πραγμάτων περιορισμένος. Κάποια στιγμή, το απόθεμα προσοχής ενός ατόμου αλλά και μιας κοινωνίας αδειάζει, και τότε απρόβλεπτα πράγματα συμβαίνουν.

Εδώ όλοι συμμετέχουμε εθελοντικά με μόνη υποχρέωση να αποδεχτούμε ότι το ενδιαφέρον για τον άλλον και τα πράγματα είναι μετρήσιμο. Καθένας χρησιμοποιεί ό,τι μπορεί να επιδείξει προκειμένου να τραβήξει την προσοχή των άλλων και να αποσπάσει likes και retweets. Άλλος χρησιμοποιεί εργαλειακά την ευφυία, άλλος την ίδια την εργατικότητά του, άλλος τα κατοικίδια, τα παιδιά, το σώμα του. Τα πάντα μετατρέπονται σε αντικείμενα που επιζητούν άμεση επιβράβευση, καθώς εδώ κερδίζουν κυρίως οι εντυπώσεις.

Ο Τραμπ θεωρείται ήδη ο πρώτος πρόεδρος της προσοχής. Οι επιχειρήσεις και τα πολιτικά κόμματα ξέρουν ότι για να κερδίσουν την προσοχή θα πρέπει να έχουν στην ομάδα τους κάποιους που θα κάνουν θόρυβο, λέγοντας και κάνοντας ακόμα πιο εξωφρενικά πράγματα. Η ιδιωτική ζωή τώρα, ως το πλέον ενδιαφέρον κομμάτι της ζωής των άλλων, πρέπει να γίνει εντελώς διαφανής, για να ικανοποιήσει την ακόρεστη πείνα των δικτύων για προσοχή. Καθώς η προσοχή είναι περιορισμένος πόρος, ο ανταγωνισμός για την έλξη της προσοχής είναι αμείλικτος. Το νόμισμα της προσοχής πρέπει να αλλάζει διαρκώς χέρια. Και στο βωμό της απόκτησής του να θυσιαστεί ακόμα και η πιο προσωπική μας στιγμή. Η εκπόρνευση κι η σπατάλη είναι σαφής. Ξοδεύουμε αλόγιστα την προσοχή μας και πουλάμε την ιδιωτικότητά μας με την ελπίδα να αναπληρώσουμε κάτι έστω ελάχιστο: μερικά likes άμεσης επιβράβευσης που θα ανανεώσουν το ενδιαφέρον μας και θα μας δώσουν λίγη αυταξία. Το μόνο βέβαιο κέρδος που εγγράφεται στα βιβλία εσόδων εξόδων της εποχής μας είναι εκείνο της βαριάς βιομηχανίας της προσοχής.

Δεν έχω τίποτα με τους ανθρώπους που επιλέγουν να ανεβάζουν φωτογραφίες των παιδιών τους στα Μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι δικαίωμά τους να κάνουν ό,τι θέλουν με τα παιδιά τους. Απλά, δε συμφωνώ μαζί τους. Κατ’ αρχάς, είναι ζήτημα ασφάλειας. Όσα περισσότερα δεδομένα παρέχεις δημόσια για τα παιδιά σου, τόσο πιο ευάλωτα τα κάνεις σε μελλοντικούς εκβιασμούς και στοχοποιήσεις. Δεν υπάρχει απολύτως κανένας λόγος να εκθέτεις τα παιδιά σου σε δυνητικούς κινδύνους. Όπως τα προστατεύεις στο δημόσιο χώρο, έτσι πρέπει να τα προστατεύσεις και στον ψηφιακό.

Εκτός αυτού όμως είναι και το ζήτημα της εκμετάλλευσης της εικόνας των παιδιών. Όπως πολύ σωστά λέει ο Ryan Holiday στο πολύ ωραίο κείμενό του, οι άνθρωποι αναρτούν φωτογραφίες των παιδιών τους για να πάρουν likes και καρδούλες. Πόσο ηθικό είναι αυτό απέναντι στα παιδιά σου; Τα ρώτησες αν θέλουν να εκθέσουν την εικόνα τους από τόσο νωρίς; Ας πούμε ότι έχεις πάρει τη συγκατάθεσή τους. Το ότι είναι ανήλικα δε σε προβληματίζει; Μήπως τα χρησιμοποιείς για να φτιάξεις τη δική σου δημόσια εικόνα; Το ότι το κάνουν όλοι δε σημαίνει ότι πρέπει να το κάνεις κι εσύ. Έρευνα στη Μεγάλη Βρετανία έχει δείξει ότι οι γονείς αναρτούν κατά μέσο όρο 1.500 φωτογραφίες των παιδιών τους πριν γίνουν 5 ετών. Σκεφτείτε την αμηχανία τους όταν μια μέρα τα παιδιά τους ρωτήσουν: «γιατί αναρτούσες την ιδιωτική μας ζωή;». (περισσότερα…)

Χρησιμοποιώντας καθημερινά το Facebook και διαδρώντας με το περιεχόμενό του, του παρέχουμε αφειδώς δεδομένα για τις προτιμήσεις και το ποιόν μας, τροφοδοτώντας τον αλγόριθμό του με ολοένα και περισσότερο υλικό ώστε να μας στοχεύονται συναφείς με τα ενδιαφέροντά σου διαφημίσεις. Αυτό είναι το επιχειρηματικό μοντέλο της Facebook, δεν είναι σπουδαίο νέο. Η δωρεάν χρήση της πλατφόρμας μας παρέχεται με το τίμημα της θέασης διαφημίσεων. Όμως για να λειτουργήσει αυτό το μοντέλο χρειάζεται τα δεδομένα να είναι ακριβή και άφθονα, γι’ αυτό κάθε κίνησή μας εντός του καταγράφεται κι αναλύεται με όλο και πιο εξεζητημένους τρόπους. Η Facebook δεν μένει μόνο στα δεδομένα που της παρέχουμε ως χρήστες πατώντας πάνω σε συνδέσμους, πορφίλ, φωτογραφίες, ή και κάνοντας chat, αλλά με βάση τις συμπεριφορές μας κάνει και προβλέψεις, γεγονός που στο μέλλον θα πάρει ολοένα και πιο τρομακτικές διαστάσεις. Σκέφτομαι την εξέλιξη της πολιτικής καμπάνιας στο Facebook και με πιάνει κρύος ιδρώτας. Τα πρόσφατα παρεδείγματα των αμερικανικών εκλογών και του Brexit προσφέρουν ένα πρώτο παράδειγμα χρήσης του εν λόγω δικτύου, που το καθιστά πραγματικά ένα υπερόπλο χειραγώγισης κι επηρεασμού.

Γι’ αυτό νομίζω ότι έχει μεγάλο ενδιαφέρον να δει κάποιος τι αποκαλύπτει η εταιρεία για τον καθένα μας χωριστά. Πηγαίνοντας σ’ αυτή τη διεύθυνση, στο Your information > Your Categories βλέπεις τι λέει η εταιρεία ότι γνωρίζει για εσένα. Θεωρώ ότι είναι ήδη αρκετά για να έχει κάποιος μια πολύ πιο κριτική στάση απέναντί της. Ο χρήστης είναι κανονικότατα ένα παραμετροποιημένο προϊόν προς πώληση στους διαφημιζόμενους. Αυτό που βλέπουμε στο news feed είναι το αποτέλεσμα της ανάλυσης που γίνεται με βάση τα προσωπικά μας δεδομένα. Θα επανέλθω.