Φέτος λέω να πρωτοτυπήσω και να μιλήσω μόνο για τα βιβλία μη μυθοπλασίας που διάβασα και ξεχώρισα. Στο τέλος θα αναφέρω και μια μικρή λίστα λογοτεχνικών βιβλίων που μου μίλησαν το 2018, για να μην έχει κανείς παράπονο.


Ηπειρώτικο μοιρολόι, Κρίστοφερ Κινγκ, μτφρ. Αριστείδης Μαλλιαρός, Δώμα. Ένας Αμερικανός ανακαλύπτει μερικούς προπολεμικούς δίσκους μουσικής στην Κωνσταντινούπολη και ξεκινά ένα ταξίδι μύησης σε έναν τόπο και μια μουσική με θεραπευτικές ιδιότητες. Η διαδικασία παράγει ένα ομολογουμένως εκπληκτικό βιβλίο.

Το πρωί που ήρθαν να μας πάρουν, Τζανίν Ντι Τζιοβάνι, μτφρ. Μαριάννα Ρουμελιώτη, Δώμα. Μια δημοσιογράφος κάνει ρεπορτάζ πολέμου στη Συρία και γράφει ένα συναρπαστικό χρονικό των εμπειριών της. Εδώ μια συνέντευξη που πήρα απ’ τη θαρραλέα αυτή γυναίκα.

Το τραγούδι του Χιλμπίλη, Τζ. Ντ. Βανς, μτφρ. Αριστείδης Μαλλιαρός, Δώμα. Ένας νέος ξεκινά απ’ το πουθενά και ορθοποδεί εξαιτίας του ενδιαφέροντος ενός δυναμικού προσώπου που βρίσκεται στο περιβάλλον του. Δεν είναι ούτε η μητέρα, ούτε ο πατέρας, αλλά ούτε και το ίδιο το περιβάλλον του. Ένα απαράμιλλο πορτρέτο των ΗΠΑ σήμερα.

Η γεωγραφία της μεγαλοφυίας, οι πιο δημιουργικές περιοχές του κόσμου από την Αρχαία Αθήνα στη Σίλικον Βάλει, Eric Wiener, μτφρ. Νέστορας Χούνος, Τραυλός. Ένας δημοσιογράφος ταξιδεύει σε μέρη όπου έχει διαπρέψει η ανθρώπινη ευφυία και δημιουργικότητα, αναζητώντας το «μυστικό» που κάνει μια πόλη γόνιμη σε καλές ιδέες.

Πώς πεθαίνουν οι δημοκρατίες, Levitsky & Ziblatt, μτφρ. Ανδρέας Παππάς, Μεταίχμιο. Δύο καθηγητές γράφουν το χρονικό της σταδιακής έκπτωσης του δημοκρατικού ιδεώδους.

Κίνητρο, Daniel Pink, μτφρ. Τάσος Νκογιάννης, Key Books. Ένας ερευνητής μελετά όλα αυτά που μας παρακινούν για να δράσουμε. Και μαζί κατακεραυνώνει τη μέθοδο και τη λογική του μαστίγιου και του καρότου.

Υπερδιέγερση, Norman Ohler, μτφρ. Χ. Κοκκολάτος & Β. Τσαλής, Μεταίχμιο. Ένας δημοσιογράφος βυθίζεται σε αρχεία και μαρτυρίες και βγαίνει στην επιφάνεια με μια μεγάλη ανακάλυψη. Τεκμηριώνει την υπόθεση ότι ο Ναζισμός εγκαθιδρύθηκε και έκανε τις θηριωδίες του υποβασταζόμενος απ’ την χημεία.

Η μεγάλη ανατροπή, Kahneman & Tversky, μια φιλία που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε. Michael Lewis, μτφρ. Νίκος Ρούσσος, Παπαδόπουλος. Ένας δημοσιογράφος γοητεύεται από τη φιλία δύο ψυχολόγων οι οποίοι ερεύνησαν τη μεροληπτική φύση του ανθρώπινου νου.  

Σιωπή, Αρλιν Καγκε, μτφρ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, Πατάκης. Ένας εκδότης γράφει για την ανάγκη να σωπάσουμε. Όταν όλοι μιλούν και θορυβούν, όταν τα πάντα φωνάζουν γύρω μας, ίσως χρειάζεται να επαναξιολογήσουμε τη σχέση μας μα τη σιωπή και να την αποζητήσουμε πιο ενεργά.

Breaking news, Alan Rusbridger, Canongate. Ένας δημοσιογράφος που βρέθηκε 20 χρόνια στη διεύθυνση μιας μεγάλης Βρετανικής μοιράζεται μαζί μας το κατακάθι της εμπειρίας του καθώς και τις σκέψεις του για το μέλλον. Εδώ μια παρουσίαση που έκανα στο βιβλίο.

Μεταφρασμένη λογοτεχνία

4321, Paul Auster, μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, Μεταίχμιο, Σκίτσο ενός καλοκαιριού, Andre Kubitzek, Κριτική, Μεταξύ τους, Ρίτσαρντ Φορντ, Πατάκης, Φορμόλη, Arnuld Indridasson, Μεταίχμιο, Μικρές φωτιές παντού, Celeste Ng, μτφρ. Ρίτα Κολαιτη, Μεταίχμιο, Ένας γιος, Αλεχάντρο Παλόμας, Opera.

Ελληνική λογοτεχνία

Ολομόναχος, Νίκος Παναγιωτόπουλος, Μεταίχμιο, 24, Γιάννης Γορανίτης, Πατάκης, Μπλε υγρό, Βίβιαν Στεργίου, Πόλις, Τα ουγκρικά ψάρια, Γιάννης Πλιώτας, Διόπτρα, Καληνύχτα καλούδια μου, Ανδρέας Παπακώστας, Δώμα, Ο δύτης, Μίνως Ευσταθιάδης, Ίκαρος, Γάλα μαγνησίας, Κώστας Ακρίβος, Μεταίχμιο, Στο στήθος μέσα χάλκινη καρδιά, Κώστας Κατσουλάρης, Τεστ δεξιοτήτων, Alexandro Zambra, Ίκαρος.

Εύχομαι σε όλες κι όλους μια καλή και δημιουργική χρονιά!


Τώρα έχουν αρχίσει και οι ίδιοι οι ηγέτες των τεχνολογικών κολοσσών να αμύνονται υποστηρίζοντας ότι δεν μπορούσε κανείς τους να φανταστεί πόσο κακό μπορούσαν να προξενήσουν τα τεχνολογικά προϊόντα. Προσφέρουν κι αυτοί ένα ακόμα επιχείρημα ενάντια στην ουδετερότητα της τεχνολογίας, το οποίο όμως εστιάζει περισσότερο στους δημιουργούς παρά στους χρήστες όπως συνηθίζεται, αποδίδοντας στους πρώτους απερισκεψία.

«Η τεχνολογία είναι καλή ή κακή ανάλογα με το δημιουργό της» λέει ο CEO της Apple, Tim Cook, «και πολλές φορές δεν είναι ότι ο δημιουργός σκόπευε να κάνει το κακό, αλλά ότι δεν είχε προβλέψει τις άσχημες χρήσεις που θα μπορούσε να έχει αυτή η ίδια τεχνολογία».

Και τι θα κάνουμε μ’ αυτό τον κακό χαμό που προξενήσατε; Θα πληρώσει κάποιος για το μαζικό εθισμό των ανθρώπων; Για την καταλυτική επίδραση των νέων τεχνολογικών στην υπονόμευση της δημοκρατίας και την εκλογή αυταρχικών και λαϊκιστών ηγετών; Θα τιμωρηθεί κάποιος για τη γενικευμένη αποχαύνωση; «Γενικά μιλώντας, δεν είμαι μεγάλος φαν των ρυθμίσεων» απαντά σε σχετικό ερώτημα ο Cook, «πιστεύω βαθιά στην ελεύθερη αγορά. Αλλά πρέπει να το παραδεχόμαστε όταν η ελεύθερη αγορά δεν δουλεύει. Κι εδώ δε δούλεψε. Θεωρώ αναπόφευκτο κάποιο είδος ρύθμισης. Πιστεύω ότι το Κονγκρέσο κι η κυβέρνηση θα περάσουν κάτι κάποια στιγμή».

Τί παραδέχεται έμμεσα ο Cook; Ότι θα έπρεπε όλοι τους, του εαυτού του συμπεριλαμβανομένου, να αγνοήσουν τις προοπτικές των τεράστιων κερδών και να δουν πως θα κάνουν τις τεχνολογικές τους εφαρμογές και συσκευές λιγότερο ευεπίφορες στις αρνητικές χρήσεις. Αλλά δεν το έκαναν, γιατί ήταν εστιασμένοι στην εκθετική τους ανάπτυξη, στο network effect και στην αύξηση της τιμής της μετοχής τους. Και τώρα μιλούν για «αναπόφευκτες» ρυθμίσεις. Το εντελώς ανήθικο κι απάνθρωπο δόγμα «εμείς τα σπάμε, εσείς καθαρίζετε μετά» σε πλήρη ανάπτυξη. Η λογική του trial and error σε όλο της το μεγαλείο, με εργαστήριο τον κόσμο όλο και πειραματόζωα τους ανυποψίαστους πολίτες.

Στην ίδια συνέντευξη ο Tim Cook παραδέχεται ότι για πολύ καιρό χρησιμοποιούσε το iPhone του υπερβολικά, αλλά αργότερα αποφάσισε να περιορίσει τις ενοχλητικές ειδοποιήσεις. «Οι φορές που σηκώνω μια συσκευή έχουν ελαττωθεί» δήλωσε στο κανάλι HBO. Όταν οι ίδιοι οι τεχνοουτοπιστές, που γνωρίζουν καλά τα κουμπιά μας, παραδέχονται ότι κάτι έχει πάει στραβά κι ότι οι ρυθμίσεις είναι επιθυμητές, έχουμε φτάσει σ’ ένα κρίσιμο σημείο. Θεωρώ απίθανο να συμμορφωθούν μόνοι τους. Δεν έχουν ούτε το κίνητρο, ούτε την απαραίτητη θεώρηση των πραγμάτων. Ο στόχος τους είναι να διοχετεύουν εθιστικά προϊόντα κι υπηρεσίες στην ανθρωπότητα. Μόνο οι πολίτες, η πολιτική και οι πολιτικοί μπορούν να δώσουν λύσεις. Όλα τα άλλα είναι θέαμα.

Για τις ανάγκες της έρευνας του νέου δοκιμίου μου, διάβασα το ολόφρεσκο βιβλίο Breaking News, The remaking of journalism and why it matters now (Canongate, 2018), που υπογράφει ο επί 20 χρόνια διευθυντής της Guardian, ο Alan Rusbridger. Ο σημαντικός δημοσιογράφος είχε την τύχη να βρεθεί πάνω στο κύμα των αλλαγών, και να μην τις φοβηθεί, να πάρει πολύ δύσκολες αποφάσεις. Έγινε θιασώτης των νέων τεχνολογιών κι ενίσχυσε τον πειραματισμό μ’ αυτές όσο κανείς άλλος. Στο βιβλίο εκθέτει όχι μόνο τις δημοσιογραφικές επιτυχίες και προκλήσεις, αλλά κυρίως την περιπέτεια της μετάβασης απ’ την εποχή του εντύπου στην εποχή των ψηφίων.

Δημοσιογράφος πρώτης γραμμής εξομολογείται

Το κυρίως θέμα του Rusbridger, κι η μεγάλη αγωνία του όπως φαίνεται, είναι η επανεφεύρεση της δημοσιογραφίας, με σκοπό την επιβίωσή της, την εποχή των τεχνολογικών γιγάντων.

Διαβάζοντας το βιβλίο μ’ έπιασε μεγάλη στενοχώρια. Σκέφτηκα την ποιότητα της δημοσιογραφίας στη χώρα μας και τη σχέση της με τα ψηφιακά μέσα. Δεν είναι όλα καλά στη Μεγάλη Βρετανία, αλλά τουλάχιστον υπάρχουν ακόμα επαγγελματίες που συνεχίζουν να επενδύουν στους δημοσιογράφους και τη δημοσιογραφία γιατί τη θεωρούν ένα πολύτιμο δημόσιο αγαθό.

Όποιος ασχολείται σοβαρά με τη δημοσιογραφία πρέπει να διαβάσει αυτό το βιβλίο για να θυμηθεί τι σημαίνει αληθινός δημοσιογράφος και γιατί η δουλειά του είναι απαραίτητη σήμερα όσο ποτέ άλλοτε. Μακάρι να εκδοθεί και στα Ελληνικά.