Γιατί στη Ρώμη δεν υπάρχουν Starbucks;

Προχθές γύρισα από ένα σύντομο ταξίδι στη Ρώμη. Δε θα σας κουράσω με λεπτομέρειες του ταξιδιού, το οποίο παρεμπιπτόντως ήταν πάρα πολύ ευχάριστο. Θα σταθώ μόνο σε μερικές συγκριτικές παρατηρήσεις που αναπόφευκτα έκανα σε σχέση με την χώρα μας. Έχω πάει σε πολλές Ευρωπαϊκές πόλεις κι έχω δει πολύ συχνά δικές μας συνήθειες να είναι ακόμα πιο έντονες αλλού, κι επίσης γνωρίζω ότι πολλές φορές οι συγκρίσεις είναι από μόνες τους άδικες. Όμως στη Ρώμη, είδα ότι αυτό που αποκαλούμε μεσογειακό ταπεραμέντο, μπορεί όχι μόνο να τιθασευτεί, αλλά και να δημιουργήσει μια κοινή κουλτούρα που συνδέει τους ανθρώπους και δεν τους διχάζει (όπως συμβαίνει αλλού, δηλαδή εδώ). Θα μου μιλήσετε για τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, για το Οθωμανικό μας παρελθόν, αλλά δε θα με πείσετε. Αρχικά κάποιος παρατηρεί ότι στη Ρώμη, σε αντίθεση με την Αθήνα για παράδειγμα, οι κανόνες είναι σε μεγάλο βαθμό σεβαστοί. Θα μου μιλήσετε τώρα για το βιομηχανικό παρόν της Ιταλίας, για το βορρά που εκμεταλεύεται το νότο και για το Οθωμανικό μας παρελθόν, αλλά και πάλι δε θα με πείσετε. Δε θα με πείσετε γιατί και οι Ιταλοί, όπως μου επιβεβαίωσαν εκεί κάποιοι φίλοι, έχουν μεγάλο πρόβλημα διαφθοράς. Εμείς εδώ είμαστε βέβαια χειρότεροι. Στην Ιταλία για παράδειγμα δε μπορείς να πάρεις δίπλωμα οδήγησης πληρώνοντας τους εξεταστές. Μπορείς όμως να ταλαιπωρηθείς για μήνες εξαιτίας της γραφειοκρατίας. Στους δείκτες διαφθοράς είμαστε η μόνη Ευρωπαϊκή χώρα που είναι πιο διεφθαρμένη απ’ την Ιταλία.

Στη συζήτηση που είχαμε με τους Ιταλούς φίλους μάθαμε ότι στην κοινωνία υπάρχει μια αίσθηση ότι ο Μάριο Μόντι θα βάλει μια τάξη, κι ότι θέλουν να του δώσουν χρόνο να το κάνει, κάτι που ποτέ δε συνέβη στην Ελλάδα. Υπάρχει έντονη ανησυχία και θυμός απέναντι στους πολιτικούς, αλλά υπάρχει επίσης και η συνείδηση της ατομικής ευθύνης, που είναι πολύ έντονη. Περπατώντας στους δρόμους του κέντρου της Ρώμης, εκτός απ’ το βαρύ παρελθόν είχα διαρκώς την αίσθηση ότι αυτοί οι άνθρωποι εδώ είναι υπερήφανοι γι’ αυτό που έχουν και γι’ αυτό προσπαθούν να το προστατέψουν, κάτι που δε βλέπω στην χώρα μας. Το βλέπεις στους δημόσιους χώρους τους που είναι καθαροί, στο πάρκο τους, στα μνημεία τους. Το βλέπεις ίσως στα πάντα εκτός απ’ τη γλώσσα, όπου όντως δε μιλούν Αγγλικά, κι ίσως κάποιες φορές στη διάθεσή τους, που δεν είναι κι η καλύτερη -πολύ συχνά μας φέρθηκαν με αγένεια. Το πιο ακλόνητο όμως παράδειγμα της καλώς εννοούμενης υπερηφάνειας τους κι ίσως αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν ότι στη Ρώμη δεν υπάρχει ούτε ένα μαγαζί Starbucks. Υπάρχουν εκατοντάδες καφέ κι εστιατόρια, ελάχιστες αλυσίδες fast food και κανένα Starbucks. Δε θέλω να πω ότι οι Ιταλοί είναι εχθροί των πολυεθνικών ή των Αμερικανών, ή όποιων άλλων. Κι ομολογώ ότι δεν γνωρίζω αν η ανυπαρξία της συγκεκριμένης αλυσίδας οφείλεται στην αντίσταση των Ιταλών καταστηματαρχών ή στην απροθυμία της αλυσίδας να δουλέψει στην Ιταλία. Αυτό που γνωρίζω είναι ότι ο άνθρωπος που έφτιαξε την αλυσίδα αυτή, εμπνεύστηκε την επιχείρησή του από ένα ταξίδι του στη Ρώμη, παρατηρώντας τους Ιταλούς να πίνουν στα όρθια τον εσπρέσο τους, ή να συζητούν πίνοντας καπουτσίνο. Θα μου μιλήσετε τώρα για την κουλτούρα του καφέ που φέρουν στην Ιταλία. Ναι. Είναι μια βαθειά πολιτισμική τους προτίμηση, είναι μια συνήθεια που έχει εδραιωθεί πολύ. Δεν ήταν πάντα έτσι όμως, αυτό έγινε με τα χρόνια.

Η αλυσίδα προφανώς δε διακινδυνεύει να μπει στη Ρώμη, γιατί φοβάται ότι έχει να ανταγωνιστεί έναν πιο ισχυρό αντίπαλο: το κοινό κι εδραιωμένο αίσθημα των Ρωμαίων. Την κουλτούρα τους. Αυτό που τους συνδέει. Αυτό δηλαδή που δεν έχουμε στην Ελλάδα. Στη χώρα μας, όποιος θέλει έρχεται και κάνει ό,τι θέλει γιατί είμαστε κατακερματισμένοι, έχουμε απωλέσει κάθε αίσθημα κοινότητας. Είμαστε ο ένας εναντίον του άλλου. Τίποτα δε μπορεί να μας προσβάλλει ή να απειλήσει την κοινότητά μας, γιατί αυτή είναι σαθρή. Θα μου μιλήσετε πάλι για το Οθωμανικό μας παρελθόν αλλά και πάλι δε θα με πείσετε. Και προσοχή: δεν προσπαθώ να υποστηρίξω ότι τα Starbucks είναι το μεγάλο Κακό. Κάθε άλλο, κάνουν ωραία ροφήματα, έχουν ωραία ατμόσφαιρα, έχουν και Fair Trade καφέ! Αυτό που θέλω να θίξω είναι η αίσθηση και η εδραίωση των κοινών αισθημάτων, της κοινότητας. Στη Ρώμη υπάρχουν πολλά καφέ, όπως υπάρχουν και στην Αθήνα, αλλά η διαφορά είναι πολιτισμική. Ο καφές εκεί είναι συνδεδεμένος με μια κουλτούρα που όχι μόνο βοηθά την αίσθηση της κοινότητας, αλλά και συνδέει τα μέλη της με υπερήφανα αισθήματα που τα μοιράζονται όλοι. Όταν πίνεις τον εσπρέσο σου βιώνεις το πόσο ωραίο είναι να είναι κάποιος Ρωμαίος. Στην Ελλάδα αυτό ίσως να συμβαίνει σε κάποια ταβέρνα πίνοντας ένα κρασί κι ακούγοντας κάποιο λαϊκό τραγούδι. Εκεί που ξεχνάς τις διαφορές και θυμάσαι ότι σε τελική ανάλυση είμαστε όλοι Αθηναίοι, Έλληνες, Ευρωπαίοι, άνθρωποι. Οι εμπειρίες αυτές είναι συναισθηματικά φορτισμένες, γιατί ξυπνούν αναμνήσεις. Αρώματα, εικόνες, γεύσεις, αφές, όλα συντείνουν στην καλλιέργεια μιας μοναδικής για τον καθένα ατμόσφαιρας, που όμως εκκινεί απ’ τις ίδιες αφορμές. Εν προκειμένω απ’ τον καφέ. Στη Ρώμη, εκτός από Starbucks δεν υπάρχουν και πολλά McDonalds, όπως για παράδειγμα στο Άμστερνταμ που τα συναντάς σχεδόν σε κάθε γωνία. Κι εδώ ο λόγος είναι ίδιος. Υπάρχουν τόσα πολλά εστιατόρια και πιτσαρίες που δεν υπάρχει κανένας λόγος να πας σ’ ένα Αμερικανικό φαστ φουντ. Εδώ τρως στο Ιταλικό φαστ φουντ, που σερβιρει πίτσα αντί για μπέργκερ. Οι Ρωμαίοι είναι υπερήφανοι γι’ αυτή την κουλτούρα, το βλέπεις, το νιώθεις. Δε θέλω να τους εξιδανικεύσω, έχουν κι αυτοί πολλά προβλήματα, όμως έχουν έναν ισχυρό δεσμό με την κουλτούρα τους κι ουσιαστικά μεταξύ τους. Πώς να το πω διαφορετικά; Δεν είναι ο ένας εναντίον του άλλου. Η απουσία των μεγάλων αλυσίδων σ’ αυτούς τους τομείς, αφήνει περιθώρια στους Ιταλούς να επινοήσουν καινούργια προϊόντα, να διαφοροποιηθούν, να ανταγωνιστούν επί ίσοις όροις. Αλλά κυρίως τους δίνει τη δυνατότητα να εξακολουθούν να νιώθουν ότι μοιράζονται την ίδια πολιτιστική παράδοση κι ότι δεν είναι μόνοι ανάμεσα σε μόνους όπως είμαστε εμείς.

Να μην ξεχάσω να πω ότι αυτά που αναφέρω ισχύουν και για το παγωτό. Στη Ρώμη δεν υπάρχει ούτε Ben&Jerry’s ούτε Haagen Dasz. Μόνο αναρίθμητα παγωτατζίδικα με υπέροχο Ιταλικό, γευστικό και πλούσιο σε θερμίδες παγωτό!

 

11 Comments

  1. Σωστά τα παραπάνω. Κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ο αυτό σημαίνει πολιτισμός. Βέβαια μετά βγαίνει το συμπέρασμα ότι δεν έχουμε πολιτισμό στην Ελλάδα.

  2. Μα το χύμα Ιταλικό παγωτό είναι «απίστευτο», γιατί να αγοράσεις Haagen Datz; Haagen ψάχνω όταν είμαι Θεσσ/νίκη.

    Η δεύτερη πατρίδα μου έχει πολλές ιδιαιτερότητες. Μια από αυτές είναι πως είναι η μικρότερη χώρα στην Ευρώπη σε % πωλήσεων (ανά κατοίκους) φούρνων μικροκυμμάτων 🙂

  3. Συμφωνώ απόλυτα στο πρώτο σκέλος του άρθρου περί σεβασμού και προστασίας της κουλτούρας και του πολιτισμού, σεβασμό στους κανόνες και τον χαμηλό βαθμό και αίσθηση της κοινότητας που έχουμε αλλά στο θέμα του καφέ και των «καφέ» εμείς δεν είχαμε ποτέ κουλτούρα καφε αντίθετα είχαμε κουλτούρα……σουβλάκι! Και όμοια με την Ιταλία και εδώ δεν έχει τολμήσει καμμιά πολυεθνική να το εκμεταλλευτεί!!!
    (αυτό για να αισθανόμαστε λίγο καλύτερα!)

  4. Δεν υπάρχει κουλτούρα εν γένει πλέον στην Ελλάδα…Ούτε καφέ, ούτε σουβλάκι, ούτε κάποιου άλλου τροφίμου. Αυτό είναι το πρόβλημα μας, ότι έχουμε απολέσει κάθε επαφή με την κουλτούρα μας και με το αίσθημα του κοινωνικού γίγνεσαι.
    Συμφωνώ πολύ με το κείμενο, γιατί κι γω διαπίστωσα με κατάπληξη στην Πάδοβα και στην Φλωρεντία που επισκέφθηκα ότι οι Ιταλοί σέβονται το παρελθόν τους. Ότι ανακαινίζουν τα παλιά σπίτια και δεν τα γκρεμίζουν για να φτιάξουν νέα. Ότι χρησιμοποιούν παλιά ποδήλατα που τα συντηρούν και δεν αγοράζουν καινούργια. Ότι διατηρούν αυτά που έχουν, από μνημεία μέχρι προσωπικά αντικείμενα, γιατί δεν βρίσκουν λόγο αλλαγής. Είναι περήφανοι γι ότι έχουν κληρονομήσει και για ότι είναι και έτσι δεν γίνονται έρμαια καταναλωτισμού.

  5. Κατά σύμπτωση, γύρισα εχθές από τη Ρώμη, είχα πάει για 5 μέρες. Θα συμφωνήσω ότι τους τουριστικούς τους προορισμούς τους έχουν προσεγμένους, καθαρούς και τολμήσανε να παρέμβουν και να αναστηλώσουν τα αρχαία και να φρεσκάρουν τους πίνακες και τις τοιχογραφίες των διάσημων ζωγράφων τους. Στην Ελλάδα αφήνουμε τα πάντα να γκρεμιστούν γιατί «έτσι το έφτιαξε ο καλλιτέχνης» και δεν πειράζουμε τίποτα. Μετά βέβαια τα γκρεμίζουμε όλα για να χτίσουμε πολυκατοικίες και mall. Πλατείες, μουσεία, αρχαία, αξιοθέατα, όλα ωραία στη Ρώμη.

    Αλλά κατά τ’ άλλα αηδίασα και ταλαιπωρήθηκα. Δεν μπορούσα να βρω Ιταλό πουθενά αλλά Πακιστανούς, Ινδούς, Κινέζους και Λιβανέζους είδα παντού. Όλοι θέλαν κάτι να μου πουλήσουν, βάζαν τριαντάφυλλα στα χέρια της γυναίκας μου και μας βγάζαν φωτογραφία με το ζόρι, για να ζητήσουν 5€ μετά. Μας βοήθησε κάποιος να βγάλουμε εισιτήρια για το καταβρώμικο μετρό, και μετά μου ζήτησε χρήματα για να πιεί καφέ. Ιταλικό εστιατόριο πουθενά. Για την ακρίβεια, υπήρχαν, ήταν τα γνωστά restaurant-παγίδες, με τη φθηνότερη πίτσα να κάνει 9€ και τα τορτελίνια να έχουν το μέγεθος κούπας του καφέ. Κανένα κέρασμα, ψωμί όταν υπήρχε ήταν ξερό, οι μάγειρες ήταν αλλοδαποί.

    Γυρνούσα κάθε βράδυ στο ξενοδοχείο, κουρασμένος και «πεσμένος» νιώθοντας ότι μου έχουν πιάσει τον κώλο. Κοπέλα μου ζήτησε 90€ για ξενάγηση στο Βατικανό, για να «γλυτώσω την ουρά» και φυσικά αρνήθηκα, ενώ την επόμενη μέρα που πήγα έκανα 5 λεπτά για να μπώ και πλήρωσα 15€.

    Θα μπορούσα να πω και άλλα, δεν θέλω όμως να κουράζω. Ίσως έπεσα σε άσχημη περίπτωση. Ίσως φταίει ότι ζω εδώ και χρόνια στη Γερμανία και έχω συνηθίσει αλλιώς. Ελπίζω μόνο οι τουρίστες που έρχονται στην Ελλάδα, να μην νιώθουν ότι ένιωσα και εγώ…

  6. Πήγα στη Ρώμη τελευταία φορά τον Νοέμβριο,την είχα επισκεφθεί και άλλες φορές.Όλα φροντισμένα,καθαρά και οργανωμένα,όπως άλλωστε και σε άλλες τουριστικές χώρες,εκτός της Ελλάδας.Εδώ αρκούμαστε στο ήλιος,θάλασσα και αρχαία και τα φήνουμε στην τύχη τους.Ο,τι φέρει ο χρόνος και η τύχη.
    Έφαγα και ωραίο ιταλικό φαγητό και λιγότερ νόστιμο.Είδα πολούς Πακιστανούς,αλλά δεν με ενόχλησε,ούτε με πίεσαν να αγοράσω την πραμάτια τους.Η πόλη είναι υπέροχη και προσφέρεται στους τουρίστες.
    Και έπειτα γύρισα στην ελλάδα και το όνειρο έσβησε…

    1. Καποιες φορες ισχυει ομως και οτι το ξενο (μη γνωριμο) μοιαζει πιο γλυκο. Η καθημερινοτητα στην Αθηνα σιγουρα μας κανει να αγνοοουμε τα…καλο της προσωπο. Ισως και οχι….

Σχολιο

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s