Αν είχαμε ως κοινωνία πιο ανεπτυγμένα αντανακλαστικά, σήμερα αυτό το πρόβλημα θα ήταν πρώτη μας προτεραιότητα. Φαίνεται όμως ότι παρεμβάλλονται τόσες πολλές πληροφορίες, τόσα πολλά προβλήματα, τόσες πολλές αποσπάσεις της προσοχής μας, που μας θολώνουν τη ματιά και δε μπορούμε να διακρίνουμε τα περιττά απ’ τα ουσιώδη, τα μεγάλα απ’ τα μικρά και πάει λέγοντας. Αν ιεραρχήσουμε τα σημαντικά, πιθανώς να καταλήξουμε ότι η ζωή μας είναι πάνω από οτιδήποτε άλλο. Κι όμως δεν ενεργούμε με βάση αυτή την απλή παραδοχή. Είναι για παράδειγμα γνωστό ότι η χώρα μας είναι πρώτη σε νεκρούς από τροχαία στην Ευρώπη, εδώ και χρόνια, αλλά ως κοινωνία δεν φαίνεται να το έχουμε πάρει πολύ στα σοβαρά αυτό το γεγονός. Είναι επίσης γνωστό δια γυμνού οφθαλμού ότι υπάρχει πρόβλημα με το νέφος. Πριν μερικές εβδομάδες έλαβε μεγάλη δημοσιότητα η παραπάνω φωτογραφία που εικονογραφούσε το θέμα, όσο πιο εύγλωττα γινόταν. Χθες, διαβάζοντας αυτό το άρθρο, ακόμα κι ένα μικρό παιδί καταλαβαίνει ότι το θέμα είναι πολύ σοβαρό. (περισσότερα…)

Είχα μια ιδέα προχθές. Να ενεργοποιήσει το Υπουργείο Παιδείας μια ομάδα εκπαιδευτικών που θα οργώσει τα σχολεία όλης της χώρας προβάλλοντας και συζητώντας την ταινία “Το Κύμα”. Να οργώσουν μ’ αυτή την ταινία για να υπάρχει η ευκαιρία να σπείρουν μετά, πριν μεταμορφωθεί σε άγονο τοπίο η χώρα όλη. Όσοι δεν την έχετε δει, ψάξτε την και δείτε την επειγόντως. Έγινε από δημιουργούς μιας χώρας που έζησε στο πετσί της τον φασισμό και το ναζισμό, γι’ αυτό έχει και τεράστια αξία ως κίνηση αυτογνωσίας. Είναι εξαιρετικά επίκαιρη και πρέπει να τη δουν τόσο γονείς όσο και παιδιά. Να σταλούν λοιπόν στα σχολεία όλης της χώρας άνθρωποι που θα δείξουν την ταινία και θα τη συζητήσουν παρουσία των δασκάλων και των καθηγητών. Αν το Υπουργείο, αλλά και η ίδια η κυβέρνηση είχαν αντανακλαστικά και παρατηρούσαν προσεκτικά αυτό που συμβαίνει, θα είχαν πράξει εδώ και καιρό κάτι ανάλογο.

Όμως ακόμα δεν είναι αργά.

Καταλαβαίνω ότι ο κρατικός μηχανισμός αργεί πάρα πολύ κι είναι φοβερά δυσκίνητος. Χρειάζεται σίγουρα ευελιξία και ενεργοποίηση παροπλισμένων δυνάμεων, επιβράβευση ευσυνείδητων λειτουργών για να προκύψουν τέτοιες πράξεις. Είναι επείγουσες. Όσο βαθαίνει η κρίση, τόσο φτωχαίνει η άλλη κρίση, η διανοητική. Γι’ αυτό θέλουμε περισσότερη ευελιξία και αντανακλαστικά απ’ τις ηγεσίες. Αν αυτό σημαίνει ότι πρέπει να παρακαμφθεί η γραφειοκρατία ας γίνει. Οτιδήποτε θα μπορούσε να σταματήσει την επέλαση του σκοταδιού, νομίζω ότι είναι στη σωστή κατεύθυνση. Μόνο με γνώση, με παιδεία μπορεί να ανακοπεί ο εκβαρβαρισμός της κοινωνίας. Λύσεις υπάρχουν, και ιδέες. Το θέμα είναι να βρεθεί η κρίσιμη μάζα που θα πιέσει για να υιοθετηθούν. Ακούει κανείς στο Υπουργείο; (περισσότερα…)

Υπάρχει μια κοινότοπη απάντηση στα καθημερινά μας προβλήματα η οποία όμως δεν τυγχάνει της προσοχής που της αξίζει. Είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες, είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης γενικότερα. Εδώ τείνει να επιβεβαιώνεται καθημερινά ο καταστροφολόγος που σου προτείνει να “κρατάς πισινή” κι εκείνος που προειδοποιεί ότι αργά ή γρήγορα “θα στη φέρουν”. Κι είναι λογικό γιατί η μόνη σταθερά στην κοινωνική μας οργάνωση είναι η παράβαση των ορίων. Στους δρόμους, στο οδικό μας δίκτυο οι παραβάσεις είναι τόσες πολλές που πραγματικά δεν τις παρατηρούμε. Εδώ κυριολεκτικά οι παραβάτες είναι τόσοι πολλοί, που φτιάχνουν ένα δικό τους αντι-κανόνα. Το αποτέλεσμα είναι να έχουμε τη θλιβερή πρωτιά σε τροχαία συμβάντα στην Ευρώπη.

Είναι γνωστό ότι για να υπάρξει κοινωνία χρειάζεται μια συγκεκριμένη συγκολλητική ουσία που ονομάζεται εμπιστοσύνη. Πριν από μερικούς μήνες πήρα συνέντευξη για το GarageBOOKS (δείτε οπωσδήποτε το επεισόδιο) απ’ τον ειδικό σε ζητήματα ασφάλειας και συγγραφέα του βιβλίου Liars and Outliars, τον Bruce Schneier, ο οποίος μου είπε ακριβώς αυτά που μεταφέρω εδώ. Χωρίς εμπιστοσύνη είναι αδύνατο να υπάρξει κοινωνία γιατί κυριαρχούν οι αντι-κανόνες, το δίκαιο του ισχυρού, η ζούγκλα. Χωρίς εμπιστοσύνη η κοινωνία αυτοκαταστρέφεται και καταρρέει. Αυτό που βιώνουμε σήμερα είναι η παντελής έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των πολιτών και των εκπροσώπων τους γιατί κανείς δε βρίσκει συμφέρον να ακολουθεί τους κανόνες. Σαν αποτέλεσμα κανείς δε νιώθει ασφαλής. Βλέποντας ότι είναι πολλοί οι παραβάτες που δεν υφίστανται τιμωρία, ή που ωφελούνται κιόλας, κανείς δε θέλει να συμμορφωθεί με τους κανόνες. Σήμερα όλοι τείνουν να είναι, ή είναι ήδη, εναντίον όλων και κυρίως εναντίον των κανόνων. Κάθε κοινωνία αντέχει έναν συγκεκριμένο αριθμό παραβατών. Όταν αυτός ο αριθμός ξεπερνιέται, τότε η κοινωνία αρχείζει να παρακμάζει επικίνδυνα. Οι πολίτες δεν εμπιστεύονται τους πολιτικούς, οι πολιτικοί δεν εμπιστεύονται τους πολίτες και κανείς δεν εμπιστεύεται τον άλλον. Κυριαρχεί η καχυποψία, η δυσπιστία κι ο φθόνος. Το παρατηρείς εύκολα σήμερα στα φοβισμένα, ανασφαλή, θυμωμένα και μνησίκακα βλέμματα. Ακόμα και το χαμόγελο αντιμετωπίζεται με δυσπιστία. Αφού όλοι κάτι έχουμε να κρύψουμε, αφού όλοι έχουμε κλέψει, άλλος περισσότερο άλλος λιγότερο, πώς να εμπιστευτούμε ο ένας τον άλλον; Φοβόμαστε ότι οι άλλοι θα μας τη φέρουν, όπως τη φέρνουμε εμείς στους άλλους. (περισσότερα…)