Άκουγα πριν μερικές ημέρες στο δημόσιο ραδιόφωνο, δύο παραγωγούς να μεταδίδουν την «ιντερνετική» είδηση που θέλει τη Google να διακόπτει την υπηρεσία Google Videos. Οι εκφωνήτριες είπαν, με το ανάλαφρο ύφος που αξιώνει η απογευματινή ζώνη, ότι τώρα που κλείνει το Google Videos θα μείνει μόνο του το YouTube να έχει το μονοπώλιο στα βίντεο… Τι κι αν η Google έχει αγοράσει το YouTube απ’ το 2006; Οι παραγωγοί διάβασαν κάπου ότι κλείνει το Google Videos και συμπέραναν ότι δεν άντεξε τον ανταγωνισμό του YouTube, χωρίς να μπουν στον κόπο να διαβάσουν ολόκληρη την είδηση… Αυτή η πρακτική είναι αρκετά διαδεδομένη στα Μέσα και με οδηγεί στις παρακάτω σκέψεις: (περισσότερα…)
Την ίδια ώρα που στην Ελλάδα η ΕΣΗΕΑ έχει κηρύξει 4ήμερη απεργία, στη Βοστώνη των ΗΠΑ γίνεται ένα πάρα πολύ ενδιαφέρον συνέδριο σχετικά με το μέλλον των Μέσων, υπό τον τίτλο The National Conference for Media Reform. Οι αλλαγές που συντελούνται στο τοπίο των Media είναι ραγδαίες, βαθειές και για κάποιους συγκλονιστικές. Ωστόσο, η ΕΣΗΕΑ δείχνει να αντιλαμβάνεται τα πράγματα μ’ έναν δικό της τρόπο, μακριά απ’ την πραγματικότητα. Γιατί εδώ είμαστε μπροστά σε μια αλλαγή Παραδείγματος, σε αλλαγή τροχιάς και κατανομής ισχύος, είμαστε μπροστά σε καινούργιες ευκαιρίες για τη δημοσιογραφία και τα Μέσα, μπροστά σε νέα μοντέλα που ναι μεν ακόμα δεν έχουν παγιωθεί, αλλά έχουν κι αυτά μέσα τους την ελπίδα. Βέβαια, την ΕΣΗΕΑ δεν την νοιάζουν αυτά. Εξάλλου, δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ να καλέσει ανθρώπους να μιλήσουν για τις αλλαγές στα μέλη της, βλέπετε οι συνδικαλιστές τα ξέρουν όλα (τους τα διδάσκουν στα κομματικά θρανία φαίνεται). Πριν από 4 χρόνια δημοσίευσα ένα βιβλίο, το οποίο μιλά στο μεγαλύτερο μέρος του, για τις αλλαγές που κομίζει η τεχνολογία, το Διαδίκτυο στη δημοσιογραφία, στην κοινωνία, και στα Μέσα (το Blog, Ειδήσεις απ’ το δικό σου δωμάτιο). Ένα χρόνο μετά έκανα ένα ντοκιμαντέρ με τη Μέντη Μέγα με θέμα τους μπλόγκερ και τα μπλογκ, με τίτλο Blog, Ένας νέος δημόσιος χώρος. Το καταθέτω ως προσωπική εμπειρία: με προσέγγισαν πολλοί άνθρωποι, νέοι δημοσιογράφοι, επιχειρηματίες, πολίτες, αλλά ποτέ κανένας κήνσορας απ’ τον χώρο της επαγγελματικής δημοσιογραφίας, ή απ’ την ΕΣΗΕΑ. Φυσικά, αυτό δε συμβαίνει μόνο μ’ εμένα! Αν δεν είσαι μέλος κάποιου κόμματος ή σχηματισμού, ή κάποιας κλίκας, απλά δεν υπάρχεις. Αν η δουλειά σου δεν είναι εγκεκριμένη από κάποια ιδεολογική ή κομματική ιεραρχία, τότε σε αγνοούν επιδεικτικά. Ευτυχώς, υπάρχουν νέοι άνθρωποι, με όρεξη και οράματα όμως. Αυτοί, πιστεύω, θα αλλάξουν τα Μέσα, μαζί με κάποιους της παλαιότερης γενιάς που είναι ευαίσθητοι και δεν έχουν αλλοτριωθεί ακόμα τόσο ώστε να λειτουργούν με παρωπίδες. Μέχρι τότε, θα κοιτάζουμε πως να βγάλουμε εισιτήριο για τη Βοστώνη…
Σ’ ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του στο περιοδικό Wired (που πρέπει κατά τη γνώμη μου να διαβαστεί προσεκτικά), ο μπλόγκερ Joel Johnson προσπάθησε να επαναφέρει στην κουβέντα ένα πάρα πολύ ενδιαφέρον θέμα στο προσκήνιο. Ταξίδεψε μέχρι την Κίνα, στο εργαστήριο του πλανήτη, εκεί που συναρμολογούνται τα ακριβά μας γκάτζετ, και πιο συγκεκριμένα σ’ ένα εργοστάστιο της εταιρείας Foxconn (η οποία έχει 1 εκατομμύριο υπαλλήλους) για να πάρει απαντήσεις σχετικά με τις αυτοκτονίες 17 υπαλλήλων το τελευταίο διάστημα. Όσοι θα διαβάσετε το άρθρο δε χρειάζεστε ειδική διαμεσολάβηση, έτσι κι αλλιώς ο σκοπός αυτής της ανάρτησης δεν είναι να μεταφράσω το κείμενο. Εδω θέλω απλά να αποκωδικοποιήσω λίγο το μείζον διακύβευμα του κειμένου και να πω τη γνώμη μου.
Πρώτα απ’ όλα, ο αρθρογράφος, έκανε τη δουλειά του δημοσιογράφου, αλλά το γεγονός ότι πήγε συνοδευόμενος από άτομο των Δημοσίων Σχέσεων και Στελέχη της εταιρείας, δεν του άφησε μεγάλο περιθώριο ελιγμών. Ωστόσο, ακόμα κι έτσι, κάποια πράγματα του ήταν ορατά. Τα δίχτυα που τοποθετήθηκαν, μετά τις 17 αυτοκτονίες υπαλλήλων, μιλούν από μόνα τους. Αλλά τα περισσότερα που είδε ο Johnson, λέει ο ίδιος, θα μπορούσε να τα είχε δει σε οποιοδήποτε εργοστάσιο στον κόσμο. Αυτό που πιθανότατα δεν θα είχε δει, ήταν η ατμόσφαιρα σιωπής και συγκάλυψης. Όπως αναφέρει στο άρθρο, ένας ρεπόρτερ Κινέζικης εφημερίδας δούλεψε ως μυστικός στο εργοστάσιο κι έγραψε μετά για συνθήκες απελπισίας… Κι έπειτα σιωπή.
Δίχτυα ασφαλείας. Πηγή: Wired
Η εικόνα που φτιάχνει ο Johnson, μπορεί να μην είναι ζοφερή, όπως θα περίμενε κανείς, αλλά εγείρει ένα σοβαρότατο θέμα: υπό ποιές συνθήκες παράγονται τα τεχνολογικά γκάτζετ που απολαμβάνουμε στη Δύση; «Μήπως το iPhone μου σκότωσε αυτούς τους 17 ανθρώπους;» αναρωτιέται ο μπλόγκερ Johnson. Η απάντηση στο τέλος του άρθρου είναι καταφατική. Έστω και λίγο, ναι, αγοράζοντας ένα προϊόν που βγήκε απ’ το εργοστάσιο που αυτοκτόνησαν 17 άνθρωποι, συνέβαλα κι εγώ να τους φέρω ένα ακόμα βήμα προς την απελπισία, λέει. Τα εξαντλητικά ωράρια και η έλλειψη συνδικάτων, επισημαίνονται ως δύο σοβαρότατοι παράγοντες, χωρίς να είναι βέβαια οι μόνοι. Η πληροφόρησή μας σχετικά δεν είναι καθόλου μα καθόλου αρκετή: το καθεστώς δεν είνα φιλικό στη διαφάνεια. Αλλά ο δυτικός καταναλωτής πρέπει να γνωρίζει. Πρέπει να γνωρίζει αν θα έχει ήσυχη τη συνείδησή του, όταν καταναλώνει προϊόντα made in China.
Οι συνθήκες παραγωγής των προϊόντων δεν είναι μια παρεπίμπτουσα λεπτομέρεια. Δείχνουν αν ένα σύστημα είναι ανθρώπινο ή όχι. Το να ανεχόμαστε, ή και να εκμεταλλευόμαστε τις πολυτέλειες που μας δίνει η απάνθρωπη εκμετάλλευση του αναπτυσσόμενου κόσμου, κοιτάζοντας αδιάφορα τις οθόνες των γυαλιστερών μας γκάτζετ, μάλλον μας αποκτηνώνει παρά μας εξανθρωπίζει. Επιπλέον, οι συνθήκες της Κίνας, συχνά δεν είναι και τόσο μακριά μας, απλά εκεί η κλίμακα είναι πολύ μεγαλύτερη. Δεν προτείνω κάποια σπασμωδική λύση, ούτε κάποια νηστεία, ή αποχή. Νομίζω ότι αρχικά πρέπει να συζητήσουμε, να πληροφορηθούμε, να ανοιχτούμε στην παγκόσμια διάσταση αυτών των προβλημάτων, και να ενεργοποίησουμε τη συνείδησή μας απέναντι σε τάσεις που μας θέλουν άβουλους, αδίστακτους κι αδιάφορους καταναλωτές. Γιατί όντως πολλά απ’ αυτά τα γκάτζετ μπορούν να γίνουν πολύ χρήσιμα, να μεταφέρουν γνώση, να βοηθήσουν στην επικοινωνία, στην εκπαίδευση, σε πολλά πεδία, αλλά πρέπει και τα ίδια να είναι αποτέλεσμα των αξιών και των αρχών που επικαλούνται για το περιεχόμενό τους. Θέλω να πω ότι το να ευαγγελιζόμαστε μια δικαιότερη κοινωνία διαμέσου των καινούργιων εργαλείων, μας υποχρεώνει να μην αδιαφορούμε για τις άθλιες ή άδικες συνθήκες κάτω απ’ τις οποίες παράγονται αυτά τα εργαλεία. Όταν ακόμα κι ένας άνθρωπος αυτοκτονεί σ’ ένα χώρο δουλειάς, ολόκληρη η κοινωνία, πρέπει να αναλογιστεί τις ευθύνες της και να πράξει για να αποτρέψει επόμενες αυτοκτονίες. Τα δίχτυα ασφαλείας αντιμετωπίζουν το σύμπτωμα. Νομίζω ότι πρέπει ταυτόχρονα να αντιμετωπίσουμε και τις αιτίες.
Και μια τελευταία σημείωση. Επειδή πολλές εταιρείες αρχίζουν να επικαλούνται μια θολή Εταιρική Κοινωνική Υπευθυνότητα, ιδού πεδίο δόξης (και σαφήνειας) λαμπρό: οι συνθήκες εργασίας.
Manolis Andriotakis 