Για μια κριτική του Facebook

fbk-imageΗ δημοφιλέστερη σελίδα κοινωνικής δικτύωσης και μερικά απ’ τα μείζονα διακυβεύματά της. Τον τελευταίο χρόνο έχει χυθεί πολλή μελάνη για τη διαδικτυακή πλατφόρμα Facebook. Είναι η καινούργια διαδικτυακή τάση που ενθουσιάζει τους κυβερνοναύτες και προσελκύει αυξανόμενα το ενδιαφέρον των τεχνολογικά αδαών, επισκιάζοντας το ρεύμα που αναπτύχθηκε από άλλες εφαρμογές όπως τα blog. Το Facebook με απλά λόγια είναι ένας δυναμικός χώρος στον οποίο ο χρήστης δημιουργεί το δικό του προσωπικό προφίλ ώστε να επικοινωνεί με άλλα μέλη της υπηρεσίας. Η ιστορία του εκκινεί το 2004, όταν ένας νεαρός φοιτητής, ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ, δημιούργησε έναν ιστότοπο που διευκόλυνε τη διαδικτυακή επικοινωνία μεταξύ των μελών του πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Δύο χρόνια μετά ο νεαρός φοιτητής καταλαβαίνει ότι μπορεί να εκμεταλλευτεί εμπορικά την ιδέα του και σύντομα το Facebook γίνεται το δημοφιλέστερο website κοινωνικής δικτύωσης. Ο Ζούκερμπεργκ ενσάρκωσε τάχιστα το σύγχρονο αμερικανικό όνειρο του γρήγορου πλουτισμού απ’ τις νέες τεχνολογίες κι έγινε ο πιο νέος πολυεκατομμυριούχος των ΗΠΑ. Σύμφωνα με υπολογισμούς της ίδιας της εταιρείας η πλατφόρμα του Facebook αριθμεί 90 εκ. χρήστες παγκοσμίως.

Φιλία

Στο Facebook κάθε χρήστης έχει τη δυνατότητα να ζητήσει από άλλα μέλη να γίνουν φίλοι του. Δίνοντας απλά το email, αλλά και προαιρετικά κάποιες προσωπικές πληροφορίες, ο χρήστης καλεί ή προσκαλείται από άλλα μέλη να συνάψουν εικονικές κοινότητες, να ανταλλάξουν χαιρετισμούς, πληροφορίες ή οτιδήποτε. Το ερώτημα που προκύπτει αβίαστα αφορά στο γεγονός ότι οι χρήστες εμφανίζουν εκατοντάδες «φίλους», με αποτέλεσμα η ίδια η έννοια της φιλίας να σχετικοποιείται. Οι πολυπληθείς φίλοι είναι μάλλον γνωστοί: παλαιοί συμμαθητές, συνάδελφοι, εφήμερες παρέες. Οι διαχειριστές της σελίδας έχουν βάλει πλαφόν 5.000 φίλων. Παραπάνω δε μπορείς να έχεις, λένε, για λόγους λειτουργικούς. Σε κάθε περίπτωση, η διαμεσολάβηση της επικοινωνίας είναι δεδομένη. Παλιά ήταν το τηλέφωνο, σήμερα είναι το Facebook. Με τη διαφορά ότι εδώ είναι όλα ορατά. Το γαϊτανάκι των φίλων είναι ατελείωτο.

Διαφήμιση

Μια απ’ τις κυρίαρχες διαστάσεις του Facebook είναι αναμφισβήτητα η διαφήμιση. Το Μέσο θεωρείται ήδη ιδανικό για διαφήμιση προϊόντων και υπηρεσιών που δε διαθέτουν μεγάλους διαφημιστικούς προϋπολογισμούς, αλλά επίσημα το παιχνίδι γίνεται από μεγάλες εταιρείες. Εδώ η διαφήμιση είναι στοχοποιημένη, σχεδόν εξατομικευμένη. Η εταιρεία διαθέτει απεριόριστο διαφημιστικό χώρο, αφού με κάθε κλικ υπάρχει η δυνατότητα να ανανεώνεται η διαφήμιση. Πολλοί ισχυρίζονται ότι το Facebook εμπορευματοποιεί ανοιχτά τη φιλία.

Ιδιωτικότητα

Η δημοφιλής υπηρεσία έχει δεχθεί πολύ μεγάλες επικρίσεις για την πολιτική που έχει ακολουθήσει σε σχέση με τις πληροφορίες που συλλέγει απ’ τους χρήστες. Μετά από απαίτηση χρηστών αναγκάστηκε να υποχωρήσει, όταν διάφοροι χρήστες ζήτησαν να διαγραφούν τα στοιχεία τους δια παντός. Στις ΗΠΑ πάντως έχουν ιδρυθεί εταιρείες που αναλαμβάνουν να σβήσουν τα ίχνη των χρηστών τόσο στο Facebook όσο και στον παγκόσμιο ιστό γενικότερα. Η αλήθεια είναι ότι τα στοιχεία συλλέγονται και, βάσει των όρων χρήσης της υπηρεσίας, η τελευταία δύναται να τα παραχωρήσει σε τρίτους. Όπως επίσης είναι γεγονός πώς η πλοήγηση των χρηστών εποπτεύεται διαρκώς απ’ τον πάροχο της πλατφόρμας. Οι πρώτες μηνύσεις για πλαστή χρήση στοιχείων έχουν θορυβήσει αρκετούς. Τα προσωπικά δεδομένα στο Διαδίκτυο δεν είναι πλέον και τόσο προσωπικά: το εμπορικό συμφέρον είναι πάνω απ’ την ανάγκη της επικοινωνίας.

Κοινωνική δικτύωση

Το Διαδίκτυο δεύτερης γενιάς ή αλλιώς το Web 2.0 ανοίγει στους χρήστες του παγκόσμιου ιστού τον ορίζοντα της δωρεάν χρήσης υπηρεσιών, οι οποίες λειτουργούν ως συνδετικοί κρίκοι μεταξύ απομακρυσμένων τόπων. Ο όρος κοινωνική δικτύωση αποκτά ιδιότητες πανάκειας, λες και το παν σ’ αυτό τον κόσμο είναι τα Δίκτυα. Αναμφίβολα η δικτύωση ατόμων απ’ όλα τα πλάτη και μήκη του κόσμου συνιστά μια μεγάλη ευκαιρία, αλλά εδώ το Δίκτυο αποθεώνεται και θεοποιείται. Το μείζον ζήτημα που μένει αναπάντητο αφορά στο γεγονός ότι τώρα ο χώρος, ο χρόνος και τα πρόσωπα, αποϋλοποιούνται. Τα περιεχόμενα επιπλέουν άναρχα στον Ιστό, και τα Δίκτυα τείνουν να αποπροσωποποιηθούν. Η ταυτότητα ρευστοποιείται, καθένας μπορεί να υποδυθεί τον οποιονδήποτε, και η «κοινωνική δικτύωση» μπορεί να αποδειχθεί μια ακόμα συλλογική αυταπάτη του εικονικού κόσμου, ένα αίτημα που θα διατυπώνεται αενάως, χωρίς ποτέ να ικανοποιείται ουσιαστικά.

Χρήση

Το Facebook όπως και καθετί σήμερα, αξιώνει τον ελεύθερο χρόνο των χρηστών. Μια συνετή χρήση, που εκμεταλλεύεται το αδιαμφισβήτητο πλεονέκτημα της σελίδας, να συγκεντρώνει σε μια μόνο οθόνη όλους τους φίλους και τους γνωστούς σου, μπορεί να κοινωνικοποιεί, να αυτο-οργανώνει, να συνάπτει ενδιαφέρουσες συλλογικότητες κ.λπ. Πολλές επιχειρήσεις έχουν μπλοκάρει τη συγκεκριμένη διεύθυνση προκειμένου να μην αποσπώνται οι υπάλληλοι απ’ τις εργασίες τους, ενώ το Ιράν απαγορεύει τη χρήση της γιατί φοβάται ότι εκεί επωάζονται τρομοκρατικές ενέργειες. Απ’ την άλλη, ο διαφημιστικός βομβαρδισμός, καθώς και η συλλογή πληροφοριών που αφορούν στους χρήστες μπορούν να καταστήσουν την υπηρεσία έναν διαδικτυακό Δούρρειο Ίππο. Από εδώ και στο εξής κάθε επικοινωνία μας θα παρακολουθείται από διαφημιστές κι άλλους ενδιαφερόμενους ώστε όταν επικοινωνούμε, στο αριστερό ή στο δεξιό άκρο του ματιού μας να υπάρχει πάντοτε και μια διαφήμιση, για να μην ξεχνιόμαστε. Πέρα απ’ οτιδήποτε άλλο, είμαστε όλοι δικτυωμένοι καταναλωτές του καινούργιου. Ας γίνουμε λοιπόν και κριτικοί.

*Το παραπάνω κείμενο δημοσιεύθηκε πρώτη φορά στο περιοδικό Highlights, τεύχος 36.

1 Comment

Σχολιο

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s