Το ξεθώριασμα των ορίων μεταξύ δημοσιογράφου και διαφημιστή

Είναι μια πρακτική που υιοθετείται τόσο από «ελαφρείς» όσο κι από «σοβαρούς» ραδιοφωνικούς σταθμούς. Εκτός απ’ τον καταιγισμό διαδφημίσεων που διακόπτουν συνεχώς το πρόγραμμα, έχει εφευρεθεί ένας ακόμα πιο «ύπουλος» τρόπος προώθησης προϊόντων, ο οποίος μετατρέπει το δημοσιογράφο σε διαφημιστή. Αναφέρομαι στο όλo και πιο συχνό φαινόμενο να εκφωνούνται διαφημίσεις απ’ τα χείλη των δημοσιογράφων και γενικά των ραδιοφωνικών παραγωγών εντός του δικού τους προγράμματος. Εκεί που ακούς μια εκπομπή ενημερωτικού περιεχομένου, ξαφνικά και λίγο πριν το διάλειμμα ο δημοσιογράφος αρχίζει να εκθειάζει συγκεκριμένο προϊόν για τις αρετές του. Αυτό το κάνει αρκετές φορές μέσα στην εκπομπή, και καθημερινά για όσο διαρκεί το συμβόλαιο που έχει υπογραφεί μεταξύ του σταθμού και της διαφημιστικής εταιρείας.

Η πρακτική αυτή είναι εντελώς αντιδεοντολογική καθώς η δουλειά του δημοσιογράφου βρίσκεται στους αντίποδες της διαφημιστικής εργασίας. Σύμφωνα με το δημοσιογραφικό κώδικα δεοντολογίας ο δημοσιογράφος δε μπορεί να συμμετέχει σε διαφημίσεις, και ομοίως, δε μπορεί να εκφωνεί διαφημίσεις. Πρόκειται για κατάχρηση της εμπιστοσύνης του ακροατή, αλλά και για σύγκρουση συμφερόντων, μιας και η δουλειά του δημοσιογράφου είναι να ελέγχει τις βιομηχανίες ή τις κυβερνήσεις και τα παραγώμενα προϊόντα τους κι όχι να τα διαφημίζει. Για την προώθηση των προϊόντων υπάρχει το επάγγελμα του διαφημιστή ή του μαρκετίερ. Ο δημοσιογράφος, έχει υποχρέωση να ερευνά και να λέει τη γνώμη του, αλλά όχι να προπαγανδίζει τις αρετές ή ακόμα και τα προβλήματα των προϊόντων. Η δουλειά του είναι να ενημερώνει τους πολίτες και τους καταναλωτές, για λογαρισμό των οποίων και μιλά. Όταν δέχεται να συνάπτει εμπορικές συμφωνίες με εταιρείες προκειμένου να διαφημίζει τα προϊόντα τους, χάνει την αξιοπιστία του, αφού πλέον για κάθε του κείμενο, για κάθε του κουβέντα εγείρεται θέμα αυθεντικότητας και διαφάνειας. Ο δημοσιογράφος έχει ως καθήκον του την ανακάλυψη και τη διατύπωση της αλήθειας. Ακόμα κι αν το προϊόν που διαφημίζεται είναι το πιο ηθικό, το πιο καλό, φθηνό ή ελπιδοφόρο προϊόν του κόσμου, ο δημοσιογράφος οφείλει να μιλά με σκεπτικισμό κι ερευνητικό πνεύμα. Άλλο η είδηση, άλλο η γνώμη κι άλλο η πληρωμένη διαφήμιση.

Ο άξιος δημοσιογράφος χτίζει μια σχέση εμπιστοσύνης με τους ακροατές του και στη συνέχεια εκμεταλλεύεται αυτή τη σχέση προωθώντας τους προϊόντα. Υπερασπιζόμενος τον εαυτό του θα πει ότι προτείνει στους καταναλωτές προϊόντα κατάλληλα για την υγεία τη δική τους και του περιβάλλοντος, αλλά δυστυχώς αυτό δεν έχει σημασία. Αυτή είναι δουλειά των διαφημιστών κι όχι των δημοσιογράφων. Επαναλαμβάνω κάτι που είναι γενικά παραδεκτό αναφορικά με το επάγγελμα του δημοσιογράφου: οι δημοσιογράφοι είναι επιφορτισμένοι να ερευνούν αν όλα αυτά που λένε και κάνουν οι επιχειρήσεις ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα ή είναι «φούμαρα». Το ξεθώριασμα των ορίων μεταξύ είδησης και διαφήμισης, μεταξύ δημοσιογράφου και διαφημιστή είναι μια παθογένεια της σύγχρονης δημοσιογραφίας που επιβαρύνει την κοινωνία, κάνοντας την αλήθεια ακόμα πιο δυσδιάκριτη και το δημοσιογραφικό προϊόν ακόμα πιο αναξιόπιστο.

6 Comments

  1. Καλημέρα Μανώλη,
    Συμφωνώ με όσα γράφεις αλλά μήπως και ο δημοσιογράφος δεν μπορεί να κάνει και πολλά πάνω σε αυτό το θέμα; Εσύ σίγουρα θα γνωρίζεις καλύτερα από μένα σε τι πιέσεις οδηγούνται οι δημοσιογράφοι. Δεν νομίζω ότι το θέμα αυτό που αναφέρεις αφορά 100% τον δημοσιογράφο. Οι ιδιοκτήτες των Μέσων είναι εκείνοι που, κατά την ταπεινή μου γνώμη φέρουν ένα μεγάλο μέρος της ευθύνης για αυτό που γίνεται. Αν π.χ, λένε στον δημοσιογράφο- εκφωνητή του ραδιοφώνου ότι θα μιλήσει και για αυτό το προϊόν και εκείνος αρνηθεί, ε δεν νομίζω να του κάνουν την χάρη να τον ακούσουν. Με τέτοια ανεργία που υπάρχει θα του δείξουν την εξώπορτα. Από την άλλη πλευρά και ο δημοσιογράφος τι να κάνει; Να πει, όχι αυτό το μήνα δεν θα πληρώσω το νοίκι αλλά θα ακολουθήσω αυτό που μου λέει η καρδία μου; Δεν ξέρω. Εγώ στην θέση του θα έκανα την καρδιά μου πέτρα και θα το έκανα αν δεν ήθελα να βρεθώ στους διαδρόμους του ΟΑΕΔ

  2. Αγαπητοί Μανώλη και Ξένη,

    Μιά κι έχει τύχει να θίξω το συγκεκριμένο ζήτημα (σχόλιό μου της 23ης Νοεμβρίου 2008 στο ποστ της 20ης Νοεμβρίου 2008 – «Υπάλληλοι της πέμπτης εξουσίας»), θα μου επιτρέψετε να το αναλύσω λίγο περισσότερο.

    Κατ’ αρχήν μία διαφωνία: Λανθασμένα κατά την άποψή μου αναφέρεται στο άρθρο ότι η πρακτική που ακολουθούν τα ραδιόφωνα καταλήγει να συγχέει τον ρόλο του δημοσιογράφου με αυτόν του διαφημιστή. Αυτό «μαλακώνει» το πρόβλημα. Ο διαφημιστής καλείται να προωθήσει το όποιο προϊόν, επιστρατεύοντας φαντασία, ευρηματικότητα και λογική (στην άρθρωση επιχειρημάτων). Ασχέτως του τελικού αποτελέσματος που παράγεται από μια τέτοια προσπάθεια, αποτέλεσμα που όλο και πιό συχνά είναι κακόγουστο, χυδαίο ή αφελές, τα στοιχεία που προανέφερα δεν λείπουν. Στην περίπτωση του δημοσιογράφου που γίνεται συνήγορος του διαφημιζόμενου προϊόντος, κανένα απ’ όλα αυτά τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης σκέψης δεν είναι παρόν. Αυτό που έχουμε είναι μία ξερή εκφώνηση του διαφημιζόμενου προϊόντος με τα βασικά πλεονεκτήματά του. Αυτό δηλαδή που κάνει, όχι ένας διαφημιστής, αλλά ένας πλασιέ! Οι φίλοι μας οι «δημοσιογράφοι» που επιδίδονται στο συγκεκριμένο «άθλημα» λοιπόν δεν μετατρέπονται σε διαφημιστές. (Ένας τέτοιος όρος είναι κάπως κολακευτικός!). Μετατρέπονται σε πλασιέ! Αυτόν τον όρο χρησιμοποιούσα στο σχόλιο που προανέφερα και σ’ αυτόν τον όρο επιμένω. Τίποτα καλύτερο από πλασιέ! Που κι αυτό τους πάει ίσως πολύ, αν θυμηθούμε την παλιά ελληνική ταινία με τον Σταυρίδη και τον Φωτόπουλο(;) σε ρόλο πλασιέ, όπου επεδείκνυαν πολύ μεγαλύτερη ευρηματικότητα.

    Πέραν αυτού, νομίζω ότι θα πρέπει να κάνουμε έναν διαχωρισμό, ο οποίος, αν είχε γίνει θα καθιστούσε το σχόλιό της Ξένης περιττό. Πρέπει να διαχωρίσουμε τους δημοσιογράφους με ισχύ – λόγω θέσης και επιρροής στο κοινό – από τους δημοσιογράφους που δεν έχουν άλλη επιλογή εκτός της υποταγής ή της ανεργίας. Είναι αυτονόητο ότι οι πρώτοι μπορούν να αρνηθούν, έστω και μετά από κάποιες διαπραγματεύσεις. Δεν το κάνουν όμως. Προτιμούν τα «φράγκα», όπως οι πιό κυνικοί από αυτούς έχουν παραδεχθεί. Και γι’ ΑΥΤΟ είναι κατάπτυστοι.

    Δεν έχει μία τέτοια ισχύ ένας Χατζηνικολάου; Αφεντικό είναι και μάλιστα με διπλή έννοια: Και επιχειρηματίας και opinion maker. Δεν θα μπορούσε να αρνηθεί το βαζάκι με το μέλι; Θα μπορούσε. Αλλά προτιμάει να βουτάει το δάχτυλο μέσα στο βαζάκι!

    Δεν έχει μία τέτοια ισχύ ένας Χελάκης; (Είναι και μέλος της Κ.Ε του Συνασπισμού και υποψήφιος βουλευτής – τρομάρα τους!). Ασφαλώς ναι. Δεν πράττει όμως, όπως η ισχύς του του επιτρέπει. Ούτε ασφαλώς, όπως η ιδεολογία που τάχα ασπάζεται επιβάλλει!

    Και μήπως δεν έχουν την ίδια σχεδόν ισχύ με τους δύο προαναφερθέντες παρ’ όλο που δεν είναι αφεντικά, ένας Τράγκας, ένας Πανούτσος, ένας Καρπετόπουλος, ένας Γεωργίου; Την έχουν και την παραέχουν! Αλλά κι αυτοί προτιμάνε να βουτάνε το δάχτυλο στο βαζάκι με το μέλι!… Και μετά, χύνουν κροκοδείλια δάκρυα για τις αμαρτίες της ελληνικής κοινωνίας!

    Τώρα για τους υπόλοιπους, που παρά την θέλησή τους – αλλά ανάλογα με την θέση αδυναμίας στην οποία βρίσκονται – αναγκάζονται σε τέτοιους εξευτελισμούς, ένα απομένει: Να συνειδητοποιήσουν την πηγή και την αιτία αυτής της ταπεινωτικής κατάντιας και να πράξουν τα δέοντα!

    Χαιρετώ.

  3. Simfono apolita me ta prolegomena. Me ola ta prolegomena!
    Koinos:
    – I idea ton diamiston itan na epelthei i sigxisi dimosiografou kai diafimisti;
    – Oi perissoteroi dimosiografoi den exoun dikaioma logou gia to an tha ekfonisoun diafimiseis i oxi
    – Ta megala onomata boroun na antistathoun se tetoiou eidous pieseis kai sinithos antistekontai

    I moni mou diafonia einai i e3is: me sponsores pantou, me advertorials kai op-eds se oles tis megales efimerides kai ta egira periodika kai me mia genikoteri epektasi kai polimorfikotita tis diafimistikis drastiriotitas sta Mesa, pistevo oti to koino (anagnostis, theatis, akroatis) einai pleon ‘ekpaidevmeno’ kai filtrarei ta minimata diaxorizontas tin ‘eidisi’ apo ti diafimisi me megali efkolia.
    To provlima gia mena einai ti tha skeftoun meta, ti allo tha kanoun gia na mas piasoun otan eimaste xalaroi kai na mas perasoun to diafimistiko minima xoris filtrarisma.
    3afnika to ‘soft’ tou Rupert Thomson de moiazei kai toso senario epistimonikis fantasias!

  4. Αγαπητέ Lalu,

    Μάλλον εκ παραδρομής έγραψες ότι «συμφωνείς απόλυτα με όλα τα προλεγόμενα». Εγώ, σε σχέση με τις «δημοσιογραφικές φίρμες» υπεστήριξα τα αντίθετα από αυτά που πιστεύεις εσύ. Παρέθεσα μάλιστα και «μεγάλα ονόματα» που δεν αντιστέκονται. Έχεις κάποια παραδείγματα από αυτούς που, όπως λες, συνήθως αντιστέκονται;

    Χαιρετώ.

  5. Καλά όσα λέτε, αλλά η νομολογία που αναφέρετε, απευθύνεται μόνο σε ενεργά μέλη της ΕΣΗΕΑ (και ο Χελάκης δεν είναι).

    Από εκεί και πέρα, όπως έχουν διαμορφωθεί οι καταστάσεις, μέσα στα ΜΜΕ, είναι απλά μέρος της ηθικής του καθενός. Και σε μια άνομη κοινωνία, με αριβιστικό αυτοσκοπό το κέρδος, δεν καταλαβαίνω γιατί σας ενοχλεί το θέμα.

Σχολιο

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s