Ένα βιβλίο που διατυπώνει με ακρίβεια ένα κρίσιμο ερώτημα: αν ο κόσμος συγκροτείται γύρω απ’ τις αφηγήσεις μας, ποιός είναι ο αληθινός και ποιός ο ψεύτικος; Μήπως τελικά όταν ερωτευόμαστε όντως ζούμε στον “κόσμο μας”;

Καταλαβαίνουμε την πραγματικότητα μέσω αφηγήσεων. Ο κόσμος συγκροτείται απ’ το σύνολο των αφηγήσεων που τον περιγράφουν. Έτσι τον κατανοούμε, έτσι τον αντιλαμβανόμαστε. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να το κάνουμε αυτό. Χρειάζεται να ακούσουμε μια ιστορία, ένα αφήγημα, για να καταλάβουμε από πού ήρθαμε, πού βρισκόμαστε και πού πάμε. Ο κόσμος είναι ένα βιβλίο. Ο κόσμος είναι μια αφήγηση. Κατ’ επέκταση καθένας διαλέγει να ζήσει στην αφήγηση και στον κόσμο που εκείνος επιλέγει (ή τον επιλέγει;).

Αυτό είναι συνοπτικά το θέμα του τελευταίου βιβλίου του Χαρούκι Μουρακάμι, 1Q84 που κυκλοφορεί στα ελληνικά απ’ τις εκδόσεις Ψυχογιός σε μετάφραση Μαρίας Αργυράκη. Το 1Q84 είναι ένα βιβλίο μυθοπλασίας. Στις 1.400 σελίδες του έχεις την ευκαιρία να ζήσεις την ερωτική ιστορία δύο ανθρώπων που συναντήθηκαν σ’ έναν κόσμο, αλλά χρειάστηκε να ταξιδέψουν σ’ έναν άλλο κόσμο για να σμίξουν. Ο κόσμος αυτός επινοήθηκε από άλλους, αλλά είναι εξίσου πραγματικός. Στον κόσμο αυτό βγαίνουν δύο φεγγάρια, αλλά οι άνθρωποι συνεχίζουν να γεννιούνται και να πεθαίνουν.

Ομολογώ ότι δεν ήμουν ποτέ ανάμεσα στους φανατικούς αναγνώστες του μυθιστοριογράφου Χαρούκι Μουρακάμι. Όχι για κάποιο ειδικό λόγο. Απλά, δεν έτυχε να διαβάσω κάτι απ’ το έργο του. Το πρώτο βιβλίο του που διάβασα δεν ήταν καν μυθιστόρημα: το Για τί πράγμα μιλάω όταν μιλάω για το τρέξιμο (εκδ. Ωκεανίδα, μτφρ. Βασίλης Κιμούλης).

Πριν από 2 εβδομάδες ξεκίνησα να διαβάζω το τελευταίο βιβλίο του, το 1Q84 κι ενθουσιάστηκα. Ο Μουρακάμι είναι ένας εξαιρετικός τεχνίτης του λόγου. Έχει συνθέσει ένα τρίτομο συναρπαστικό έργο που κρατά τον αναγνώστη σε διαρκή εγρήγορση. Ο συγγραφέας δημιουργεί έναν κόσμο μέσα σ’ έναν άλλο κόσμο. Μας μεταφέρει στο εμβληματικό έτος 1984, το οποίο για τους ήρωες γεννά ερωτήματα, ερωτηματικά, Questions, Question Marks. Έτσι προκύπτει το Q του τίτλου, έτσι προκύπτει ο παράλληλος κόσμος. Στην κριτική των New York Times διάβασα ότι στα Ιαπωνικά το Q προφέρεται όπως το 9! (περισσότερα…)

Είδα χθες το On the road του Βάλτερ Σάλες και θυμήθηκα την εποχή που διάβασα το ομώνυμο βιβλίο του Τζακ Κέρουακ. Όπως κάθε έφηβος που σέβεται τον εαυτό του κολύμπησα κι εγώ στο επικίνδυνο σύμπαν του Ντην Μόριαρτυ (Νιλ Κάσαντυ) και του Σαλ Παραντάιζ (Τζακ Κέρουακ) κάνοντας κι εγώ τους μπίτνικς ήρωες που συμβόλιζαν τη φυγή, την ελευθερία, το ταξίδι, την ενηλικίωση, τον πειραματισμό. Μετά διάβασα Ουίλιαμ Μπάροουζ κι Άλεν Γκίνσμπεργκ κι ήρθα ακόμα περισσότερο στα ίσα μου. Αυτά τα κείμενα δεν είναι απλές αφηγήσεις που αντικατοπτρίζουν μια συγκεκριμένη ιστορική φάση, είναι παρανοϊκές γροθιές που σκάνε στο σαγόνι ενός παρανοϊκού μοντέλου ύπαρξης. Τότε, δεν καταλάβαινα και πολλά. Περισσότερο με ενθουσίαζε ο τρόπος ζωής των συγγραφέων, παρά τα ίδια τα έργα τους, παρότι ψυχανεμιζόμουν ότι είχαν κάνει φοβερή δουλειά. Σήμερα όμως νιώθω ότι μπορώ να αποκωδικοποιήσω καλύτερα τον κόσμο τους. Οι ήρωες του Κέρουακ πάσχιζαν να δώσουν νόημα στις ζωές τους, ενώ γύρω τους ο κοσμος όδευε προς το μη νόημα, προς το κενό. Το φορτίο αυτό όμως ήταν αβάσταχτο. Για να το σηκώσουν έπρεπε να περιπλανηθούν στην άγρια μεριά του δρόμου, να ρισκάρουν και τελικά να νικηθούν.

Η ταινία του Σάλες είναι πολύ καλή. Αποδίδει με ευκρίνεια την ατμόσφαιρα, το κλίμα, την αύρα του βιβλίου που διάβασα στην εφηβεία μου. Οι εικόνες μιας Αμερικής αντιφατικής, μιας Αμερικής όμορφης κι αποτρόπαιης μαζί, μιας Αμερικής που είναι έτοιμη να ξεσπάσει, στοιχειώνουν ακόμα και τώρα το βλέμμα μου, και σωματοποιούν τους άυλους πρωταγωνιστές του βιβλίου. Ο Μόριαρτυ κι ο Πάρανταιζ περιδινίζονται σ’ ένα τοπίο ονείρου, με ναρκωτικά, σεξ και τζαζ. Η πουριτανική κοινωνία δεν τους ενδιαφέρει, γιατί εκείνοι καίγονται να ζήσουν με τους δικούς τους όρους. Είναι εκείνοι που καίγονται σαν τα κίτρινα Ρωμαϊκά κεριά. Οι τρελοί που ποτέ δε χασμουριούνται, που ποτέ δε λένε κοινότοπα πράγματα. Οι τύποι των οποίων ήρωας ήταν ένας καταραμένος, ο Αρθούρος Ρεμπώ. (περισσότερα…)

Σε μια ομιλία που έκανα πρόσφατα, με ρώτησαν πώς βλέπω το μέλλον της δημοσιογραφίας και των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Συνήθως απαντώ ότι δεν είμαι προφήτης. Ωστόσο εδώ μπορώ να κάνω μια μάλλον ασφαλή πρόβλεψη. Επειδή μια παρόμοια ερώτηση μού έγινε από μια πρωτοετή φοιτήτρια δημοσιογραφίας, της είπα ότι τη ζηλεύω. Ως νέος άνθρωπος έχεις πραγματικά σήμερα έναν εκπληκτικό πλούτο ευκαιριών για να εργαστείς στα Μέσα. Για την ακρίβεια, μπορείς να επινοήσεις τη θέση στην οποία θα εργαστείς. Το μέλλον της δημοσιογραφίας και των Μέσων προδιαγράφεται λαμπρό. Το μόνο δυσοίωνο μέλλον είναι εκείνων των δημοσιογράφων στα παραδοσιακά Μέσα που δεν θα ανταποκριθούν στη νέα εποχή.

Τα δεδομένα σήμερα είναι σαφή. Τα παραδοσιακά Μέσα φθίνουν τόσο σε εμπορική αξία όσο και σε αξιοπιστία. Ο γραπτός Τύπος αγκομαχά, το ραδιόφωνο προσπαθεί κι η τηλεόραση σταδιακά χάνει την πρωτοκαθεδρία της. Το Διαδίκτυο αλλάζει τα πάντα. Υπάρχουν μεγάλα εταιρικά ονόματα και μάρκες παγκοσμίως που εξακολουθούν να μεσουρανούν, αλλά νέοι παίκτες έρχονται να ταράξουν τα νερά. Με ελάχιστα μέσα, μπορεί σήμερα κάποιος όχι μόνο να κάνει τη διαφορά, αλλά να αλλάξει και το Παράδειγμα. Το μέλλον της δημοσιογραφίας είναι σίγουρα ψηφιακό και δημιουργικό. Ψηφιακές εφαρμογές, ιστοσελίδες, πλατφόρμες και νέες ιδέες έρχονται διαρκώς να ταρακουνήσουν τις παγιωμένες αντιλήψεις και τα μοντέλα. (περισσότερα…)