Αν οι δημοσιογράφοι έκαναν τη δουλειά τους σωστά θα φτάναμε ποτέ σ’ αυτό το σημείο;

Ακούω στο ραδιόφωνο ένα δημοσιογράφο να διακόπτει ξαφνικά το σχόλιό του και να εκφωνεί απροειδοποίητα μια διαφήμιση για μια επενδυτική εταιρεία. Αναρωτιέμαι αν αυτός ο δημοσιογράφος έχει ερευνήσει τη λειτουργία της εταιρείας που διαφημίζει στο σταθμό τους, κατά παράβαση του άρθρου 5 του Κώδικα Δεοντολογίας της ΕΣΗΕΑ (γ. Να μην επιδιώκει και να μη δέχεται τη διαφημιστική χρήση του ονόματος, της φωνής και της εικόνας του, παρά μόνο για κοινωφελείς σκοπούς), κι έχει καταλήξει ότι η εταιρεία δεν παρανομεί σε κανένα τομέα. Βέβαια, αφού ο ίδιος παραβαίνει με τέτοια ευκολία τη δεοντολογία του κλάδου του, δε θα είναι καθόλου απίθανο η εταιρεία που διαφημίζει να έχει κι αυτή κάποια δεοντολογικά ή άλλα προβλήματα. Ψιλά γράμματα, θα πει κάποιος. Όμως δεν είναι. Όταν η απώλεια του καταστατικού ρόλου της δημοσιογραφίας που είναι να ελέγχει την εξουσία γίνεται οριστική, τότε τα προβλήματα της κοινωνίας αποκτούν έναν οριστικό χαρακτήρα. Η πληροφόρηση καταλήγει να φιλτράρεται όχι μέσα απ’ την εξέταση της αλήθειας, αλλά απ’ το τίμημα που πληρώνει κάποιος για να δει ή να μη δει μια είδηση δημοσιευμένη.

Βέβαια τα πράγματα σήμερα είναι πολύ πιο περίπλοκα. Τα Μέσα βλέπουν το κύριο έσοδό τους, τη διαφήμιση, να συρρικνώνεται και προσφέρουν στους διαφημιστές και διαφημιζόμενους όλο και πιο ελκυστικά προϊόντα, τα οποία όμως θολώνουν ακόμα πιο πολύ το τοπίο και κάνουν την αξιοπιστία ακόμα πιο αμφίβολη.

Βλέπουμε σήμερα για παράδειγμα έναν απ’ τους πιο γνωστούς και με σοβαρό προφίλ δημοσιογράφους να πηγαίνει στην αντίπερα όχθη, και να αναλαμβάνει κυβερνητικός εκπρόσωπος ενώ μέχρι χθες ήταν διευθυντής σε μια απ’ τις μεγαλύτερες εφημερίδες της χώρας! Μέσα σε μια νύχτα, ο γωνστός δημοσιογράφος κ. Παντελής Καψής φόρεσε καινούργιο κοστούμι και από ελεγκτής έγινε ελεγχόμενος. Δικαίωμά του θα πείτε. Μέχρι χθες επέλεγε να ξεσκεπάζει τα “αμαρτήματα” των εξουσιών και σήμερα έγινε ο ίδιος μέρος της εξουσίας που ήλεγχε. Άραγε το έκανε αυτό όμως; Η εξουσία τον δέχτηκε γιατί έκανε καλά τη δουλειά του, την ήλεγχε δηλαδή αποτελεσματικά, ή γιατί δεν την έκανε καλά τη δουλειά του; Αν ισχύει το πρώτο, η εξουσία έβαλε στους κόλπους της ένα πρόβλημα, αν ισχύει το δεύτερο έκανε μια απλή τυπική διαδικασία, μια μεταγραφή χωρίς ουσιαστική αλλαγή ρόλου.

Κι αν αυτά τα 2 γεγονότα δεν είναι ενδεικτικά γεγονότα της στρεβλής αντίληψης που έχουμε για τη δημοσιογραφία, μπορούμε να κάνουμε μια μεγαλύτερη βόλτα στο προσφιλές μου Διαδίκτυο, όπου τα όρια μεταξύ είδησης και διαφήμισης, είδησης και σχολίου, πληροφόρησης και παραπληροφόρησης είναι ακόμα πιο θολά, για να δούμε ότι η δημοσιογραφία χρειάζεται αλλαγή παραδείγματος, αλλά δεν έχει δημοσιογράφους που να την επιθυμούν. Όλοι τώρα κοιτούν σαστισμένοι κι ανασφαλείς την κατάρευση του ίδιου του λειτουργήματος. Η επιβίωση στον χώρο γίνεται πολύ δύσκολη και σκληρή, ελλείψει διαφήμισης, και όσοι τολμούν να προτείνουν κάτι βρίσκονται αντιμέτωποι με διλήμματα που σταδιακά γίνονται σχεδόν εκβιαστικά. Εφόσον το δωρεάν τείνει να γίνει καθολικό επιχειρηματικό μοντέλο, οι δημοσιογράφοι και οι επιχειρηματίες της ενημέρωσης ψάχνουν την πλαϊνη πόρτα που θα φέρει τα έσοδα. Αλλά εδώ τώρα τίποτα δεν είναι εγγυημένο. Και προπαντώς αυτό που διακυβεύεται είναι η ίδια η αξιοπιστία της ενημέρωσης. Όταν με χρηματοδοτούν εκδοτικοί οίκοι για να παρουσιάζω τα βιβλία τους, πως μπορώ να είμαι αμερόληπτος ή έστω να παρουσιάζω τη δική μου άποψη όποια κι αν είναι αυτή; Τα ερωτήματα που προκύπτουν στο Διαδίκτυο είναι πολλά. Βέβαια, είναι και τα μόνα που αξίζει να απαντηθούν μιας και τα παραδοσιακά μοντέλα καταρρέουν αύτανδρα μπροστά μας.

Κάθε νοήμων πολίτης σήμερα σκέφτεται ότι και η δημοσιογραφία έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης για την κατάσταση της χώρας. Φυσικά, το πρόβλημα αυτό δεν είναι μόνο Ελληνικό. Η διαφορά μας με άλλες χώρες της Δύσης είναι ότι εδώ δεν εκτιμήθηκε ποτέ η ανεξαρτησία. Κόμματα, ιδεολογικοί χώροι, εταιρείες, διαπλοκές μικρές και μεγάλες έτιαξαν ένα τοπίο συμπαγές κι απόλυτα ελεγχόμενο.

Για τοπικούς και διεθνείς λόγους λοιπόν η εγχώρια δημοσιογραφία δεν έκανε σωστά τη δουλειά της, να ελέγξει τις εξουσίες, έγινε η ίδια μια πολύ προνομιούχος εξουσία που δεν την ελέγχει κανείς, και τώρα προσπαθεί κι αυτή να περισώσει κάτι. Αλλά είναι πολύ δύσκολο εως αδύνατο αυτό τώρα. Τώρα που έχει γίνει συμμέτοχος, συνένοχος και συνεργάτης των εξουσιών βλέπει να επιβιώνει μόνο με τη δύναμη της αδράνειας. Στη συνείδηση των ενεργών πολιτών κι όσων σκέφτονται, η δημοσιογραφία που μας έφερε ως εδώ έχει τελειώσει. Έκανε ό,τι μπορούσε για να απαξιώσει το ρόλο της και να αυτοκτονήσει παρασύροντας μαζί της όχι μόνο τους εργαζόμενους αλλά και την ίδια την έννοια της δημοσιογραφίας. Ελπίζω οι νέοι φορείς της να αποδειχθούν πιο ακέραιοι, λιγότερο άπληστοι και πιο προσηλωμένοι στο ρόλο τους. Κι ελπίζω παράλληλα, αυτό να το εκτιμήσουν οι πολίτες στηρίζοντας τη δουλειά των νέων δημοσιογράφων καθώς κι όσων τους κάνουν δυνατή την επιβίωση. Είναι μια συναρπαστική εποχή να είσαι υπεύθυνος δημοσιογράφος κι είναι μια συναρπαστική εποχή να είσαι υπεύθυνος πολίτης.

9 Comments

  1. Δύο σκέψεις:

    πρώτον, εμείς κρίναμε την Δημοσιογραφία όπως έπρεπε; ή με την σειρά μας αποδεχθήκαμε (και σε βαθμό βλακείας θεοποιήσαμε) το πρόσωπο στο γυαλί, γνωρίζοντας (όχι υποθέτοντας, γνωρίζοντας) πως το ίδιο πρόσωπο περνούσε πολιτικές (και βαθύτατα επιχειρηματικές) μπίζνες τρίτων; Θυμήσου, για παράδειγμα, τι απήχηση (πωλήσεις φύλλων, ανοχή) είχε το στήθος της Μιμής στα περίπτερα, όχι πολλά χρόνια πριν.

    δεύτερον, θα δυσκολέψουν τα πράγματα πριν καλυτερέψουν θεωρώ. Διότι, αν όπως υποθέτω δεν έχουμε υπάρξει ακόμα καλοί καταναλωτές (ειδήσεων, προϊόντων, κλπ) οι μιντιάδες θα ξεπουληθούν σε ότι πιο χειρότερο – για να σωθούν.

    Δεν αλλάζει το γέρικο σκυλί, θεωρώ.

    1. Είναι πικρό αυτό που λες Γιάννη, αλλά αληθινό. Και σ’ αυτή την περίπτωση ψάχνουμε τον πάτο του βαρελιού. Ωστόσο, νομίζω ότι όλοι εμείς ως μικροκαλλιεργητές των Μέσων, μπορούμε να γίνουμε αυτό το καινούργιο παράδειγμα.

  2. Και όμως η δημοσιογραφία που ελέγχει την εξουσία (όχι μόνο αν περάσει το moto δίπλα στο λογότυπό της) υπάρχει! Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχει χώρο να δημοσιεύσει στα παραδοσιακά media και συνήθως βρίσκει χώρο έκφρασης στο διαδίκτυο, όπου εκεί χάνεται στις περισσότερες περιπτώσεις, ανάμεσα στα δισεκατομμύρια πληροφορίας. Ο @arkoudos έχει δίκιο για τον αναγνώστη-καταναλωτή που εντυπωσιάζεται από το πώς διατυπώνονται ορισμένα θέματα. Όμως ποτέ το κοινό των media δεν ήταν ομοιογενές και δεν μπορούμε να το αντιμετωπίζουμε ως μάζα, την ώρα μάλιστα που η μαζική επικοινωνία πεθαίνει ή μάλλον καταλαβαίνουμε ότι δεν ήταν μαζική στην πραγματικότητα.
    Δημοσιογράφοι που ερευνούν ειδήσεις υπάρχουν και δεν πρόκειται να σταματήσουν να υπάρχουν. Όπως υπάρχουν και οι δημοσιογράφοι που συναλλάσσονται με την όποιας μορφής εξουσία. Το παραδοσιακό σύστημα των media ανέδειξε τους δεύτερους σε κυρίαρχους, τόσο ώστε να μιλάμε για «τηλεπερσόνες» κλπ. Ελπίζω το νέο περιβάλλον των media να μπορέσει να αναδείξει τους πρώτους (είτε είναι επαγγελματίες είτε όχι) ως βασικό συστατικό μιας κοινωνίας που μπορεί να ελπίζει στον έλεγχο του συστήματος.

    1. Ναι, υπάρχουν δημοσιογράφοι και Μέσα που κάνουν σωστά τη δουλειά τους και τιμούν τη δημοσιογραφία. Πρέπει αυτοί να δώσουν τον τόνο, να γίνουν πιο εξωστρεφείς και να διεκδικήσουν πρόσβαση στους πολλούς. Αυτή είναι η ταπεινή μου γνώμη.

  3. Αν μου έλεγαν οτι έχεις τη δυνατότητα να κάνεις μόνο μια ευχή, που εγγυημένα αύριο κιόλας θα έχει πιάσει, για την ελληνική δημοσιογραφία θα ήταν να χρησιμοποιούσαν οι περισσότεροι δημοσιογράφοι στο ρεπορτάζ τους υπερσυνδέσμους.
    Πολλά τέτοια μικρά είναι σε θέση να συντελέσουν στην αλλαγή παραδείγματος. Αλλα ας μην ονειροπολούμε για πολύ, η αλλαγή δεν συμβαίνει σε κενό. Γι αυτό και εγω είμαι συγκρατημένα απαισιόδοξος για το άμεσο μέλλον της.

      1. Δε θα δυσκολευτώ ιδιαίτερα να την ανατρέψω αν δω μικρά τέτοια δείγματα. Προτάσεις και αιτήματα ουσίας χρειάζονται και επιμονή φυσικά.

    1. Ο δημοσιογράφος μπορεί να μάθει να διανθίζει το ρεπορτάζ του με links (φυσιολογικά κάτι τέτοιο θα συμβεί εκ των πραγμάτων καθώς μπαίνουν νεότεροι στο χώρο), αλλά τους «εμπορικούς» για τα δυνητικά χαμένα clicks & pageviews, ποιος (και πως) τους αλλάζει τα μυαλά;

  4. Για να απαντήσω και στο ερώτημα του τίτλου θεωρώ ότι αν λειτουργούσε σωστά η δημοσιογραφία τα πράγματα θα ήταν καλύτερα σε επίπεδο συνειδητοποίησης και ευαισθητοποίησης πολλών πολιτών, αλλά δεν είναι σίγουρο ότι δε θα φτάναμε και ως εδώ.Γιατί για το πρόβλημα αυτό παίζουν ρόλο πολλοί παράγοντες, όπως η έλλειψη παιδείας (και λέγοντας παιδεία εννοώ και την καταναλωτική), η πολιτική διαχείριση και η διαπλοκή των πολιτών με την εξουσία από τη μεταπολίτευση, το χρέος που μας επέβαλαν και που πάντοτε υπήρχε αλλά ποτέ δεν αντιμετωπίστηκε όπως έπρεπε (πχ. θα μπορούσαμε να μην έχουμε αναγνωρίσει μεγάλο μέρος του χρέους μετά τον Β’ Π.Π.).Φυσικά όλοι οι παραπάνω παράγοντες βρίσκονται σε συνάρτηση και με τα ΜΜΕ και άρα αφού αυτά δε λειτουργούσαν σωστά δε μπορούσαν να λειτουργήσουν και τα υπόλοιπα.Αλλά αυτό πάει και αντίστροφα, έτσι δεν είναι;Και για να απαντήσω και στο Γιάννη ίσως τα πράγματα πρέπει να χειροτερέψουν, να κλείσουν κάποια παραδοσιακά ΜΜΕ που λειτουργούσαν τόσα χρόνια προς όφελος των κρατικοδίαιτων ιδιοκτητών τους και να δημιουργηθούν νέα ανεξάρτητα ΜΜΕ, νέες συνεργασίες, στο δρόμο που χαράζει αυτή τη στιγμή ένα νέο περιοδικό του οποίου δε θέλω να αναφέρω το όνομα για να μη θεωρηθεί ότι κάνω διαφήμιση, στο οποίο δεν υπάρχει διευθυντής και ιδιοκτήτης αλλά είναι (και ελπίζω να παραμείνει) πραγματικά ένα περιοδικό της συντακτικής ομάδας και των πολιτών που το εμπιστεύονται.Επίσης πρέπει να ανεξαρτητοποιηθεί και η δημόσια τηλεόραση για να αποκτήσει πραγματικά δημόσιο χαρακτήρα και όχι όπως είναι τώρα όπου εξυπηρετεί τα εκάστοτε κόμματα εξουσίας.Πως ακριβώς θα γίνει αυτό χωρίς να αλλάξει το πολιτικό σύστημα δεν ξέρω.Αυτά είχα να πω και ελπίζω να μην έχω γράψει πολλές μπούρδες και παρακαλώ να με διορθώσετε όπου θεωρείτε ότι κάνω λάθος.

Σχολιο

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s