O ναρκισσισμός στα social media

Με αφορμή τη χθεσινή γενική απεργία, που ήταν και απεργία των δημοσιογράφων, αναδείχθηκε ξανά το θέμα της ειδησεογραφικής κάλυψης απ’ το Διαδίκτυο. Δε θέλω να αναφερθώ στην ΕΣΗΕΑ, καθώς ούτε είμαι κι ούτε επιθυμώ να γίνω μέλος της, αφού με βάση τη λειτουργία, το καταστατικό και τη φιλοσοφία της, με αποκλείει αυτόματα. Επιπλέον τη θεωρώ, όπως εχω πει πολλές φορές, μέρος του προβλήματος. Γι’ αυτό θα επικεντρωθώ στα social media, σ’ έναν χώρο που κινούμαι και θεωρώ ελπιδοφόρο, και ειδικότερα σε κάτι που παρατηρώ ολοένα και πιο συχνά. Όπως έγραφα και προχθές, υπάρχει αυτό το φαινόμενο της χιονοστοιβάδας, το οποίο μεταδίδει σε ταχύτατο ρυθμό αδιασταύρωτες πληροφορίες που δημιουργούν κλίμα. Χθες π.χ. στο Twitter κάποιος έγραψε ότι ακούστηκαν πυροβολισμοί… και κάποιοι έσπευσαν να το αναπαράγουνΤην ίδια στιγμή βέβαια, άλλοι προσπάθησαν να εξακριβώσουν τί γινόταν, αλλά το κλίμα είχε δημιουργηθεί. Αυτό είναι κάτι το οποίο αξίζει να συζητηθεί ως προς το επίπεδο της διαδικτυακής μας παιδείας, ή και γενικότερα της φύσης των νέων Μέσων. Αλλά παράλληλα αυτό που περισσότερο συναντώ να μεταδίδεται και να με προβληματίζει είναι ο ναρκισσισμός των χρηστών, όταν διακονούν τις απόψεις τους.

Χωρίς να θέλω να εξαιρέσω τον εαυτό μου, οι περισσότεροι στα Social Media συμπεριφερόμαστε μ’ έναν πολύ απόλυτο, αλαζονικό, ναρκισιστικό τρόπο. Αυτοθαυμαζόμαστε και θεωρούμε ότι έχουμε δίκιο μόνο και μόνο γιατί συνομιλούμε κι είμαστε χρήστες ενός Μέσου που δεν ελέγχεται απ’ τα μεγάλα συγκροτήματα του Τύπου. Αυτό όμως δε μας καθιστά μεμιάς ούτε ανεξάρτητους, ούτε και κατέχοντες της μοναδικής αλήθειας ή του αλάθητου. Επιπλέον, τα γραφόμενά μας έχουν επίδραση στους άλλους, και οι άλλοι είναι υπαρκτά πρόσωπα, με συναισθήματα κι ευαισθησίες. Το πολεμικό κλίμα που κυριαρχεί όταν υπάρχουν θερμά γεγονότα παρασύρει πολύ συχνά τους χρήστες σε μια χωρίς όρια ανεπίγνωστη ενδεχομένως έκθεση που σε κάνει να αναρωτιέσαι γιατί αυτό διαφέρει απ’ τα πάνελ των καναλιών. Βέβαια, είναι λίγο αφελές να περιμένει κάποιος κάτι διαφορετικό. Ό,τι συμβαίνει στην κοινωνία, στα πάνελ της τηλεόρασης, στο δρόμο, συμβαίνει και στο Facebook, στο Twitter, στα Blog. Καφενείο, χαβαλές, χυδαίες και βάναυσες επιθέσεις, μηδενισμός, ανορθολογισμός, αδιέξοδο.

Πόσο μικρές κι ασήμαντες, πόσο εκτός κλίματος είναι οι φωνές των ανθρώπων που κάνουν έκκληση για σύνεση, για διάλογο, για συμμετοχή, για δημιουργικές διαδικασίες σύνθεσης… Νομίζω ότι η μεγαλύτερη προβοκάτσια που συμβαίνει αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα συμβαίνει απ’ τους ίδιους τους Έλληνες, απ’ την πλειοψηφία τους εννοώ. Συνένοχοι είμαστε όλοι στο να προβοκάρουμε το συλλογικό μας εαυτό. Συνένοχοι είμαστε στο να υποτιμούμε τις δυνάμεις μας. Συνένοχοι γιατί αρκούμαστε στο λίγο, στο στραβό, στο ψεύτικο. Ίσως έτσι να έχουμε μάθει, ίσως να είναι το μόνο που γνωρίζουμε. Αλλά η αλήθεια είναι ότι είμαστε νάρκισσοι μακριά νυχτωμένοι. Για να το πω με απλά λόγια: αυτό που παρατηρώ στα social media είναι ένας ναρκισσισμός όμοιος μ’ εκείνον των βουλευτών μας στα πάνελ της τηλεόρασης. Φυσικά, υπάρχουν και οι φωτεινές, οι φωτεινότατες εξαιρέσεις που με κάνουν να ελπίζω. Αλλά πραγματικά αναρωτιέμαι, γιατί να υποτιμούμε τόσο πολύ τη νοημοσύνη μας; Γιατί να αρκούμαστε στον καθρέφτη και να μη μπορούμε να συνάψουμε σχέσεις βασισμένες στον αλληλοσεβασμό; Είμαι βέβαιος ότι μ’ αυτά που γράφω, κάποιος θα μου σχολιάσει από κάτω «ρε φίλε, εδώ ο κόσμος καίγεται, δε πας καλύτερα να γίνεις παπάς, να μας αφήσεις ήσυχους;»

Αυτό που θα ήθελα λοιπόν ταπεινά να προτείνω στους φίλους μου χρήστες, δημιουργούς, παραγωγούς και καταναλωτές, prosumers και social media addicts, στους κυβερνοακτιβιστές και τους σχολιαστές στα νέα media, είναι σύνεση. Ό,τι είναι νέο κι αύθαρτο, αύριο θα είναι παλιό και ξεπερασμένο, ό,τι είναι σήμερα γυαλιστερό και πολύφερνο, αύριο θα είναι καθεστώς χορταριασμένο. Γι’ αυτό: σύνεση φίλοι και ταπεινοφροσύνη. Ο νέος πάντα αξιώνει ενδιαφέρον, κι αυτό είναι κάτι φυσιολογικό. Όμως: υπάρχει ο κίνδυνος να κολλήσουμε στο λεγόμενο στάδιο του καθρέφτη. Θαυμάζοντας το είδωλο στον καθρέφτη ο νέος χάνει την ουσία και απλά περιφέρει τη νεότητά του ως φετίχ. Διεκδικεί το θαυμασμό μόνο για τη νεότητα και την ομορφιά του. Κι όταν αυτή φύγει; Κι όταν αυτή απωλεσθεί; Τί κάνουμε αγαπητοί φίλοι όταν είμαστε πλέον «ώριμοι» εκπρόσωποι της καθεστυκυίας τάξης; Καλά, θα πείτε, ας γίνει αυτό και βλέπουμε. Τώρα πρέπει να απολαύσουμε τη νεότητά μας… Κι εγώ δε λέω το αντίθετο. Επαναλαμβάνω όμως για εκατοστή φορά: προσοχή, να μην επαναληφθούν τα λάθη που έκαναν τα παραδοσιακά Μέσα, όταν κι αυτά ήταν κάποτε νέα. Τα σημερινά Νέα Μέσα, τα Κοινωνικά Δίκτυα, τα Social Media, παρουσιάζουν νέες ευκαιρίες, φέρνουν νέες πρακτικές στην επιφάνεια, νέα πρόσωπα, νέες προκλήσεις, αλλά και νέους κινδύνους. Υπάρχουν ιδιαιτερότητες εδώ, οι οποίες πρέπει να ληφθούν υπόψη. Εντάξει, ο καθρέφτης είναι ελκυστικός. Η αίσθηση της κοινότητας, επίσης. Αλλά υπάρχουν πολύ σοβαρά ζητήματα, τα οποία πρέπει να πέσουν ξανά στο τραπέζι. Όσο τα αγνοούμε, τόσο θα αυξάνουμε τις πιθανότητες να επαναλάβουμε τα λάθη που έκαναν αυτοί που σήμερα είναι μέρος του προβλήματος, κι άρα να γίνουμε κι εμείς πρόβλημα.

8 Comments

  1. Νομίζω πως ο κλισέ rule of thumb «Μην γράφεις [ ιδιαίτερα επωνύμως ] στα social media κάτι που δεν θα το έλεγες και in person» αρκεί για την αποφυγή και την αντιμετώπιση μεγάλου μέρους των προκλήσεων στις οποίες αναφέρεσαι.

    Επιπλέον, ιδιαίτερα σημαντική η παρατήρησή σου πως «τα γραφόμενά μας έχουν επίδραση στους άλλους, και οι άλλοι είναι υπαρκτά πρόσωπα, με συναισθήματα κι ευαισθησίες».

  2. Θέλω να επισημάνω μόνο κάτι. Θυμάμαι ότι διάβασα το συγκεκριμένο Tweet στο οποίο αναφέρεσαι στην αρχή. Ότι κάποιος «άκουσε κάτι σαν πυροβολισμό». Θέλω να επισημάνω μόνο ότι στο ίδιο Tweet προσπάθησε να δώσει την εξήγηση λέγοντας ότι «μάλλον είναι χειροβομβίδα κρότου-λάμψης»

    Προσωπικά δεν έτυχε να διαβάσω κάτι άλλο σχετικό, αν διαδόθηκε από άλλους και πως, αλλά κατά περίπτωση ο καθένας μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του. Εννοώ δηλαδή ότι έχει σημασία αν το συγκεκριμένο Tweet αναμεταδόθηκε αυτούσιο, και μετα δύο σκέλη του, και με το πλήρες νόημά του, ή αν αναμεταδόθηκε κομματιασμένο, δηλαδή «διάβασα στο twitter για πυροβολισμούς» κλπ….

    Δεν διαφωνώ με το ότι έγινε ο διαμελισμός του κειμένου, απλά δεν το γνωρίζω, έτσι μιλάω μόνο υποθετικά. Φυσικά όμως πιστεύω ότι όντως έγινε, το θεωρώ εξαιρετικά πιο πιθανό αν θέλετε, γιατί εμπειρικά στη ζωή μου γνωρίζω το πόσο εύκολο είναι να διαδοθεί μια φήμη, και ταυτόχρονα το πόσο δύσκολο είναι να διαδοθεί αυτούσια μία φήμη. Ο καθένας μπορεί να προσθέσει και να αφαιρέσει οποιαδήποτε λέξη στο κείμενο κατά την ομιλία του, και κατά συνέπεια κάποιος θα αφαιρέσει τελείως την λέξη «φήμη» , μετατρέποντάς τη σε γεγονός…

    «Άκουσα κάτι που έμοιαζε με πυροβολισμό. Μάλλον ήταν κρότου-λάμψης»
    «Κάποιος άκουσε κάτι που έμοιαζε με πυροβολισμό»
    «Φημολογείται ότι έπεσε πυροβολισμός»
    «Έπεσε πυροβολισμός»
    «Έπεσαν πυροβολισμοί»

    Και πάει λέγοντας…

  3. Νομίζω πώς έχουμε πρόβλημα, λόγω της ιδιωτικότητας του χώρου στον οποίο παράγουμε τον socialmediaκό λόγο μας, να αντιληφθούμε πως είναι καθ’ όλον δημόσιος λόγος. Με αποτέλεσμα ασκούμε μεν το δικαίωμα της ελευθερίας του «λόγου», χωρίς να συναισθανόμαστε ότι οι ευθύνες που το συνοδεύουν είναι εκείνες του δημόσιου λόγου, και όχι του ιδιωτικού.

    Δεν αντιλαμβανόμαστε δηλαδή ότι το λαπτοπ μας δεν ειναι κάτι σαν τηλέφωνο όπου αντί να μιλάς γράφεις, και σε βλέπουν πεντ’εξι γνωστοί σου, αλλά μια μηχανή που τυπώνει φυλλάδια με τα φραφόμενά σου στο διηνεκές και δεν ελέγχεις ούτε ποιοί θα τα διαβάσουν, ούτε πώς θα τα εκλάβουν, ούτε πόσο θα τα πιστέψουν, ούτε πώς θα τα πάνε παραπέρα.

    Παντως, ιστορικά, κάθε νέο μέσο ενημέρωσης και επικοινωνίας (αλλά και …συγκοινωνίας) ήταν στην αρχή μη ελεγχόμενο και προοδευτικά ανεξέλεγκτο. Η ασυλλόγιστη συμπεριφορά των ανθρώπων εν τη χρήσει του επέβαλε τελικά τη θέσπιση κανόνων. Κι αργά η γρήγορα έτσι θα γίνει και με τα social media. Οσο πιο πολλή κατάχρηση και κακό-χρηση τους κάνουμε, λοιπόν, τόσο γρηγορότερα θα επέλθει η ρύθμιση, και τόσο αυστηρότερη θα είναι. Ας προσέχαμε.

      1. Δεν λείπουν οι προθέσεις, λείπει η δυνατότητα να βρουν εφαρμογη – κυριως σε επίπεδο τεχνογνωσίας.
        Για εμενα, το μονο που εχει πιασει τόπο εναι η απομονωση. Στα social media εντοπιζεις κατι που δεν σεβεται τους αγραφους – προς το παρον- κανονες της …socialmedianess και το εξοβελιζεις. Εαν ολοι που σκεφτονται παρεμφερώς το κανουν αυτό, κι επειδη υπαρχει και ισχυει και το «δειξε μου το φιλο σου να σου πω ποιος εισαι», αυτοι οι μεμονωμενοι θα παψουν να αντλουν κυρος από το ποιούς συναναστρέφονται στον κόσμο της διαδικτυακής αυτής παρέας. (το περιβοητο «αφου εχει τους ταδε friends/followers, ενταξει, σοβαρος θα ειναι καλε»)

        Και σταδιακά θα μείνουν να ανταλλασσουν μονοι τους πληροφοριες του στυλ «ρε συ, αυριο θα γινει σεισμος ρε» » ναι ρε, αφού το ειπε και ο τεραστιου βεληνεκους σεισμολογος Ερθκουικγκτον»… Οπως ειναι απομονωμενοι και καποιοι αλλοι, που ανταλλασουν εξισου αξιόπιστες ινφο για τους Νεφελιμ και τους Ελοχιμ.

  4. Νομίζω όλοι ξέρουμε πλέον τη διαφορά μεταξύ κονωνικών δικτύων και δημοσιογραφίας. το θέμα δεν είναι τι κάνουν τα κοινωνικά δίκτυα γιατί απλά είναι ‘κοινωνικά’ -και κουτσομπολιο-, αλλά τι κάνει η δημοσιογραφία, ή τι έχει κάνει και δεν την εμπιστευόμαστε… http://paper.li/nikilambro

Σχολιο

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s